TV-9 телевизээс санаачлан зохион байгуулж байгаа “Үндсэн хуулийг үндсээр нь өөрчлөх уу, өнгөцхөн засах уу ” сэдэвт нээлттэй хэлэлцүүлгийн ээлжит дугаарт  ахмад хуульч Д.Нэргүй, БНС компанийн захирал, “Хөгжлийн гарц” ТББ-ын тэргүүн Ч.Цэндээ, Түүхийн ухааны доктор, судлаач Д.Хоролдамба, Ногоон намын дарга О.Бум-Ялагч, Эрүүл Улс төр, нийгмийн зүтгэлтэн, Эрүүл мэндийн сайд асан Н.Удвал  нар оролцсон юм.  Тэдний байр суурйиг хүргэе.  

Н.Удвал: Эрх баригчдад хууль үйлчлэхгүй байна

-Үндсэн хуулийн өөрчлөлт хэсэг бүлэг хүний ашиг сонирхлын төлөө байж таарахгүй. -Хууль нийгмийн харилцааг зохицуулж чадахаа байсан. Хүн бүрт хууль тэгш үйлчлэх ёстой атал  эрх баригчдын хувьд замыг нь засдаг “индүү”,  энгийн иргэдэд заазуур болсон. -Эрх баригчид өөрсдөдөө зориулан хуульд өөрчлөлт оруулах гэж зүтгээд  нийгмийн зөвшилцлийг хангахгүй байна. -Өнөөгийн нийгэм  маш их хямралтай, эрх мэдлийн эмгэг давамгайлсан. Үүнийг яаралтай эмчлэх ёстой. - Эрх мэдлийн эмгэг яаж илэрч байна гэвэл, Үндсэн хуульд өөрсдийн эрх мэдлийг  12 жил  болгоё, зургаан жил болгож хугацааг сунгая гэж байгаагаас харагдаж байгаа. -Монголын уламжлалт ухаан, өвгөдийн сургаальд “Гурван ноёныг зэрэг бүү засаглуул” гэсэн байдаг. Өнгөрсөн хугацаанд УИХ-ын болон Цэцийн дарга нар заримдаа хуйвалдаж, зарим үед тэрсэлдэж, ард түмэн хохирч ирлээ. -Аливаа төр өөрийн гэсэн засаглалын онолтой байх ёстой. Хариас импортолсон онол хэрэггүй. Ингэвэл засаглалын тусгаар тогтнолоо алдана.  

Д.Хоролдамба: Хуульгүй мэт авирлах нь  дарангуйлал тогтсоны илрэл

-Дарангуйлал байгаа цагт хэлмэгдүүлэлт явж байдаг. Дарангуйлал, хэлмэгдүүлэлт нь нэг зоосны хоёр тал юм. -Үндсэн хуулийг нийгмээрээ хэлэлцэж байж өөрчлөх ёстой. Тодорхой дүрэм байх хэрэгтэй. -Төлөөллийн ардчилал, Бүгд найрамдах засаглалын сонгодог үзүүлэлт. Монголчуудад энэ ойлголт эртнээс суусан. 1924 оны Үндсэн хуульд энэ ойлголт бий. -Монголчууд гадагшаа харах бус өөрсөд рүүгээ өнгийж  харах хэрэгтэй. -Бид газраараа наадвал улс орон мөхнө. 30 жилийн дараа дэлхийн хүн амын тоо 30 тэрбум болно. Энэ эрсдэл дунд бид ухаантай байх учиртай. -Газар бол улсын үндэс гэсэн өвгөдийн ухаан дээр томъёоллоо боловсруулж зөв шийдэл гаргах ёстой. -Шүүх засаглал улстөрчдийн тоглоом болсон. Хуульзүйн шинжлэх ухааны талаарх ойлголт муутай, зан харилцааны эмгэгтэй этгээд хууль сахиулна гэж байхгүй.  

О.Бум-Ялагч: “Дордуулсан долоон өөрчлөлт”-ийг буцаая

-Манай нам  Монголд Үндсэн хуулийн хямрал болсон гэсэн  байр сууриас ханддаг. -Үндсэн хуулийг өөрчлөхийн тулд янз бүрийн хууль гаргаж хуйвалдаж байна. -Хоёр нам 10 жилийн өмнөөс Үндсэн хуулийг өөрчилнө гэж ярьсан. Ингэхдээ байгалийн баялгийг нийтийн өмч гэж хуульчлаад өөрсдөө хувааж авах гэж байна уу гэсэн хардлага байгаа. - Үндсэн хуулийг өөрчлөх үйл явц хууль зөрчсөн. -Ерөнхийлөгч хориг тавьсныг УИХ  хүлээж авснаар Үндсэн хуулийг өөрчлөх үйл ажиллагаа зогссон гэж ойлгож байна. -Гуроавдугаар хэлэлцүүлэг хийх гэж улайрч яваагаас харахад  хоёр нам Үндсэн хуулийн бус аргаар төр, засгийн эрхийг авах гэж байна. -Ирэх сонгуульд МАН, АН-ыг татан буулгахыг дэмжиж байгаа нь нэг тал болж, хариуцлага тооцох шугаман дээр санал авах үйл ажиллагаа өрнөх байх. -Засаглалын энэ хэлбэр Монгол Улсыг цаашид мөхөөнө.  

Д.Нэргүй: Парламентад мөнгөний эрх мэдэл байж болохгүй

-Парламентын засаглал  бол төрийн сонгодог ардчилсан хэлбэр гэж дэлхий нийт үздэг. Гэтэл тэрийг манайхан зөрчиж ирлээ. -Манайд нэг хүний бус олон хүний дарангуйлал тогтсон, тэр нь 76 гишүүн. -Монголд ардчилал алга, төрд  “мангас” тогтолцоо бий болсон. -Эрх баригч намууд Үндсэн хуулийг өөрчлөх талаар хөтөлбөр боловсруулсан нь алдааг нь засах бус өөрсдийн ашиг сонирхолд нийцүүлэхэд чиглэжээ. -Шүүгч ажилд орохдоо тангараг өргөдөг. Гэтэл хэний ч нөлөөнд орж болохгүй гэсэн далдын хар малгай өмсчихөөд эрх баригчдын харцаар хөдөлж байна. -АН Ерөнхийлөгчийг парламентаас сонгоё гэсэн. Хэрэв тэгэх юм бол ерөөсөө Ерөнхийлөгчтгүй байвал яасан юм бэ. -МАНАН бүлэглэл Төрийн тэргүүний дууг хорих арга руу орж байна. Ард түмнийхээ сонгох эрхийг булаах гэж байна. Энэ байж болохгүй. -2020 оны сонгуульд олон намын тогтолцоо бүхий парламент байгуулагдах байх. Тэгэхээр Эвслийн засгийн газар байгуулагдах байх.  

Ч.Цэндээ: Ерөнхийлөгч Засгийн газраа тэргүүлэх нь зөв 

-Миний хувьд Үндсэн хуулийг үндсээр нь өөрчлөх ёстой гэдэгт хатуу зогсдог. -1992 оны үндсэн хууль  үүргээ гүйцэтгэсэн. Гэхдээ өөрчлөхийг МАН дангаараа шийдэх эрхгүй. -Өнөөгийн УИХ-д хууль өөрчлөх эрх байхгүй. Монгол Улс дахь бүх муу муухай гэмт хэргийн үүр уурхай нь УИХ болчихоод байхад тэдэнд итгэх арга алга. -УИХ-ын гишүүд ЖДҮХС-гаас хулгай хийж, хүчингийн хэрэгт холбогдож, 60 тэрбумаар төрийн эрхийг авсан хэрэгт холбогдсон. Тэд хууль өөрчлөх биш өөрсдөө хурдан тарах хэрэгтэй. -МАН,  АН зөвшилцөнө гэдэг худал, тэдний наймаагаар явж болохгүй. -Бүлэг хулгайч хамтран Үндсэн хуульд нэмэлт,өөрчлөлт оруулна гэдгийг зөвшөөрч болохгүй. Машинаар бол элэгдэж явахаа байсан Үндсэн хуулийн засварлаад цааш явна гэдэгт итгэж болохгүй. -Хоёр намыг татан буулгах цаг болсон. Эх сурвалж: www.polit.mn