Юрий Григорович Большой театрт

З.БАТЦЭЦЭГ

Багш нартаа талархах чадвар нь жинхэнэ агуу авьяас юм. Өнөөдрийн баатар Юрий Григорович  60 настай байхдаа түүний тухай "Балетын анхны хүн" кинонд багш нарыхаа тухай яриа өрнүүлдэг. Тэрбээр Федор Лопуховыг гол багшаа гэж нэрлэсэн. Тэр үед бүжиг дэглээчийн өөрөө алдар хүндийг бүх нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн байсан үе юм. Тэрбээр эх орондоо шагналд дарагдсан байсан ба 30 гаруй жил Большой театрыг толгойлох үед Лондончууд, Парисчууд, Ромчууд, Нью-Йоркчууд гээд театрын үзүүлбэрт нүд нь цадсан үзэгчид хүртэл билетын кассыг дайрах шахам дугаарладаг байв. Алга ташилт хүчтэй байдаг байсан тул заримдаа жүжгийн төгсгөлд хөшиг хаагдахад бүсгүйчүүдийн бөгжний алмаз эрдэнэс унаж, бугуйвчны түгжээ тайлагддаг байсан гэдэг.  Ю.Григорович үүнийг тунхаглалгүйгээр сонгодог урлагийн уламжлалаас хэзээ ч хазайхгүйгээр балетыг элитүүдийн зугаа цэнгэлээс үзэгчдэд зориулсан үзвэр болгон хувиргаж чадсан юм. Тэрбээр "Балетын модернизм гэж юу вэ" хэмээн тэр ердийн хуурай инээмсэглэлээр асуув. "Энэ бол хэд хэдэн хурц дохио хөдөлгөөн хийгээд, дараа нь сонгодог хувилбар, арабэск уу. Бид сонгодог урлаггүйгээр хаана, яаж амьдрах вэ. Зохиолчид шинэ үг олж зохиодоггүй, харин хэлэнд ашиглагдаж байгаа үгсийг хэрэглэн бүтээлээ бичдэг. Гэхдээ хэл өөрөө, мөн чанар нь хэвээрээ, өөрчлөгддөггүй, хэл нь баяжсан, тэр дундаа хар ярианы хэллэг орж болно. Заримдаа. Зүгээр л амьдрал өөрөө өөрчлөгддөг" гэсэн юм. Юрий Николаевичийн амьдрал хэд хэдэн удаа өөрчлөгдсөн. Балетын өвөрмөц хэсгүүдийн гайхалтай бүжигчин тэрбээр өөрийгөө найруулагчаар туршиж үзэхийг хүсээд аажим аажмаар зорьсондоо хүрчээ. Эхний оролдлогоороо л оргилд хүрч чадсан: Прокофьевын "Чулуун цэцэг"-ийн хамгийн ярвигтай хэсгийг гайхалтай тоглосон бөгөөд хүн бүр агуу авьяасыг нь тэр үед олж харсан байдаг. Энэ бол Оросын сэдвээр, Оросын ард түмний тухай Орос балет юм. Гэхдээ энд бас гүн ухааны ноцтой асуудлууд байдаг. Хувь заяаны сонголт, өөрийгөө золиослох чадвар, авьяас эсвэл мэдрэмж үү. Хоёр дахь өндөрлөг нь Ю.Григоровичийн  "Хайрын домог”. Энэ удаад Персийн сэдэл, эцэст нь Назим Хикметийн нэгэн шүлгээс сэдэвлэсэн байв.

Ю.Григоровичийн хувьд балет бол гурвал байв. Энэ бол нэгдүгээрт бүжиг дэглэлт юм. Хоёрдугаарт, тайз засалт, мэдээж жүжигчдийн хувцаслалт. Тэгээд хөгжим.

1961 онд ЗСБНХУ-ын урлагийг удирдаж байсан хүмүүсийн ёс суртахуун хуучинсаг байсан тул "Хайрын домог"-ийг хийхэд эрх баригчдад  бууж өгөхөөс өөр арга байгаагүй. Бүжигчин хоёр гараараа хамтрагчаа өргөхөд, нөгөө бүжигчин агаарт шпагат хийн хөлөө хоёр тийш нь сунгахад, цензорчид үүнийг үл ойлгон хөмсгөө зангидаж байлаа. Тэгэхээр нь бага зэргийн засвар хийж, Ирина Колпакова баруун өвдгөө жаахан нугалснаар комисс зөвшөөрч, “Хайрын домогийг”  тоглосон байдаг.

1964 онд Григорович зөвхөн түүний амьдрал, хувь заяаг төдийгүй дэлхийн балетын хөгжлийг бүхэлд нь өөрчлөх санал хүлээн авав. Балетын театрын уран сайхны удирдагч 37 настай тэрбээр эртний урлагийн шинэ хэлбэрийг эрэлхийлж эхэлжээ. Чеховын Треплев шиг эелдэг зөөлөн атлаа эвлэршгүй сэтгэлээр тайзан дээр дүрслэхэд санаанд багтамгүй хэцүү балетыг тоглосон. Энэ нь гайхалтай хүчирхэг, баялаг хөгжмийн найруулгатай бөгөөд эртний Ромын эрин үеийн тухай өгүүлдэг либретто юм.

Спартак, Красс хоёрын сөргөлдөөний түүхийг хэрхэн яаж бүтээхийг зөвхөн найруулагч өөрөө л мэдэж байсан. Мөн түүний найз, хамтран зүтгэгч, Григоровичийн бүх балетын зураач Симон Вирсаладзе, мэдээжийн хэрэг удирдаач Геннадий Рождественский нар. "Спартак"-ын хөгжмийг бичсэн Арам Хачатурян олон хүний ​​хэлснээр бичлэгийг өөрчлөхөөс эрс татгалзжээ. Тиймээс анхны үзүүлбэр дээр бүжиг дэглээч түүнд тайзны жүжиг дэх зургуудын дарааллыг өөрчилснөөр үзүүлжээ. Тэд маш ширүүн ярилцаж, Григорович өөрийхөөрөө зүтгэж чадсан. Сарын дараа А.Хачатурян түүнтэй санал нийлж, "Спартак" жүжиг хот болон дэлхийд тоглож эхлэв. Тэр үеийн Орос, Зөвлөлт төдийгүй дэлхийн бүжиг дэглэлтийн бараг хамгийн гайхалтай амжилт болсон. Үүнээс өмнө хэн ч хоёр эсрэг тэсрэг баатрын тулааныг ийм байдлаар үзүүлж байгаагүй, хэн ч бие бялдрын хувьд хүнд хэцүү бүжгийн хэв маягийг дэглэж байгаагүй, балетыг ийм мэдрэмжтэй, нэгэн зэрэг эмгэнэлтэй байж болдог гэж хэн ч төсөөлөөгүй. Цус, өвдөлтийг заавал бодитоор харуулах албагүй, үүнийг хөдөлгөөний ур чадвараар харуулж болдог. Энэ бол сонгодог бүжиг, сонгодог хөдөлгөөн, байрлалууд байсан боловч Чеховын жүжгийн баатарын хэлдэг шинэ хэлбэрийг олж чадсан юм.

Жилийн дараа “Хунт нуур” жүжгийг эмэгнэлтэйгээр төгсгөсөн нь олныг цочирдуулав. Эрх баригчдын дуртай, эелдэг ханддаг, олон шагнагдсан тэрээр "Яаж чадаж байна аа, Яаж зүрхлэв" гэж балетын шүтэн бишрэгчид шивнэлдэж байлаа. Сайн ба муу нь сэтгэлийн хоёрдмол байдал, түүний гэрэл ба харанхуй талуудтай адил юм. Чичирч буй хунгууд амьд сүнс болж хувирдаг бөгөөд хунтайж Зигфрид ба муу суут Ротбарт нар бараг ижил баатар болжээ. Бүрэн үхэл нь эрх баригчдын хувьд дахин хүлээн зөвшөөрөгдөхгүй байсан тул бүжиг дэглээч залруулга хийхээс өөр аргагүй болжээ. Гэвч түүний үзүүлсэн аз жаргалтай төгсгөл гашуун сүүдэртэй хэвээр байна. Большой театрын уран сайхны удирдагчийн үзүүлсэн ийм түвшин, зэрэглэлийн балеттай өрсөлдөх нь дэмий, дуурайх нь бүр утгагүй гэдгийг бүжгийн ертөнц, урлагийн ертөнц тэр үед ойлгосон юм. Ю.Григорович сонгодог бүжгийг бүр мөсөн өөрчилсөн. Тэр өөрөө гучин жилийн турш улсынхаа гол театрын балетын уран сайхны удирдагчаар ажиллахдаа төсөөлшгүй, санаанд багтамгүй бүх шуурга, тулааныг тэсвэрлэж чадсан. Хүчнүүд тэгш бус байгааг мэдээд тэрээр гладиатор шиг Большойг орхив. Түүний карьерын тод амжилтаас эхлээд алдартай балетын гол дүрүүд гээд хэнд ч юу ч хэлээгүй.

Тэгээд Уфад,  дараа нь тэрээр Краснодарт балет дэглэсэн. Тэрээр мөн Сөүлд ажилласан. Тэнд дөнгөж барууны үзлийн амтыг мэдэрч, сонгодог балет руу шилжиж байсан үе. Ю.Григорович тэдэнд "Ромео Жульетта"-г бэлэглэсэн.

Өнөөдөр Оросын бүжгийн сахиусан тэнгэр, манай гарагийн хамгийн алдартай бүжиг дэглээч төрсөн өдрөө тэмдэглэж байна. Бид бүгдээрээ Юрий Николаевич Григоровичтой хөрс, хувь заяагаа хуваалцах гайхалтай завшаантай хүмүүс. Тиймээс энэ олон жилийн турш Оросын балетыг бидний төлөө хадгалж, түүний сүнс, галыг хоёуланг нь аварч чадсан түүнд баярлалаа гэж хэлье!

Браво, маэстро!

Эх сурвалж: www.ria.ru