Д.АРИУН

“Мин Улсын үеийн Зүүн монголчуудын түүх” хэмээх энэ бүтээл 1800 оны сүүлчээр хэвлэгдсэн боловч 650 гаруй жилийн өмнөх үеийн түүхийг өгүүлжээ. Юань гүрний дараа үүсч, 300 жил оршин тогтносон Мин гүрний үеийн Монгол, Хятадын харилцаа, Монголын бага хаадын тэмцлийг дэлгэрэнгүй өгүүлсэн нь түүх бичлэгийн ховор судлагдахуун юм.

Хубилай хааны  Юань улс мөхсөнөөс  хойш Монголын бага хаад эрх мэдлийн төлөө өөр хоорондоо  тэмцэлдэж, их  гүрнээ тараасан тухай болон  хятадын Мин гүрэнтэй эдгээр бага хаад хэрхэн  харилцаж байсныг тухайн үеийнх нь эх сурвалжуудад тулгуурлаж бичсэн энэ номыг Хаант Орос улсаас Хятадад сууж байсан Элчин сайд Дмитрий Дмитриевич  Покотилов өнөөгөөс бараг 130 гаруй жилийн өмнө буюу 1893 онд бичжээ.

Номыг бичихдээ Мин улсын түүхийн шастируудаас гадна манай “Алтан товч”, “Саганцэцэний түүх” болон Өрнөдөд энэ чиглэлээр гарсан олон судалгаануудыг  ашиглаж, хооронд нь харьцуулан шүүн тунгаах оролдлого хийжээ.

Монголын түүх бичлэгт энэ ном бүрэн дүүрэн ашиглагдалгүй ирсэн байх тул шинжлэх ухааны эргэлтэд оруулж олны хүртээл болгох нь чухал бөгөөд  1368-1634 оны хоорондох Монголын гурван зууны түүх олон баримтаар тодрон баяжих ач холбогдолтой юм.

Тухайн үеийн Мин гүрний хаадаас  Монголын талаар баримталж байсан бодлого, түүний хэрэгжилтийг  тод томруун харуулсан нь нэн сонирхолтой. Өнөөдөр ч энэ бодлогын мөн чанар Монгол Улсад  үргэлжилж байгааг номыг унших явцад твөггүй ойлгогдох аж.

Монгол угсаатны 600 гаруй жилийн тэртээх түүх, газар орны байдал, дайн энхийн нөхцөлийг дэлгэрэнгүй өгүүлсэн тул түүхчид төдийгүй угсаатны зүй, эртний судлал зэрэг эрдмийн өргөн хүрээнд судалгааны хэрэглэгдхүүн болох далайцтай бүтээл гэж хэлж болно. Хувь хүн, өргөн олон уншигчид зөвхөн сонирхолтой түүх уншаад зогсохгүй, өөрийн удам судраа олж тогтооход ч хэрэгтэй байж болох олон баримт энэ номонд багтжээ. Буурьтай уншигчид энэ номноос монголчуудын өнгөрсөн түүх төдийгүй, ирээдүйн чиг хандлагыг ч тодорхойлж болох сэжүүр гаргаж болмоор.

Монголын түүх бол дэлхийн түүх. Ахмад дипломатч Б.Баасансүрэн, Г.Луузан нар чухам дэлхийн түүхийн энэ ховор баримтуудыг монголчуудтайгаа хуваалцахын төлөө сэтгэл оюунаа дайчлан энэ номыг орчуулж олны хүртээл болгож байгаа юм байна.

Эх сурвалж: www.polit.mn