Б.ДОЛЖИНЖАВ

Рио Тинто компани   Монгол  дахь томоохон зэсийн үйлдвэрийн төслийг 6.75 тэрбум ам доллараар өргөтгөхөөр болсон. Гэвч газрын нөхцөл байдал ач холбогдолгүйгээс үйлдвэрийн өргөтгөлийн ажил хойшилж, төсвийн хэмжээг бууруулсан гэж мэдээлсэн нь Рио Тинто компанийн тус асуудалтай холбоотойгоор өмнө нь гаргасан тайлбартай зөрчилдөж байна. Англи-Австралийн тус компани Оюу толгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын ажил төлөвлөснөөс бараг хоёр жилээр хоцорч, 1.45 тэрбум ам долларын алдагдалд орсонд уурхайн геологийн ач холбогдол таамагласнаас бага байсныг  буруутгаж, уурхайн төлөвлөгөөг дахин боловсруулах шаардлагатайг 2019 оны долдугаар сард мэдэгдэж  байв.Гэхдээ чулуулгын ач холбогдол таамагласнаас өөр байсан нь төслийг хойшлуулах шалтгаан болсон гэсэн нотолгоо байхгүйг тус бие даасан зөвлөхүүд мэдэгдлээ.

Харин “Financial Times” сонины олж авсан 157 хуудас тайланд газар шорооны ажлыг дуусгахын тулд газар доор ажиллах хүмүүсийн тоог хязгаарлаж,  нэг километр гүнтэй хоёр  хоолойг багтаасан дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд анхаарсан  нь төслийг хойшлуулах шалтгаан болсон гэж тайлбарлажээ. Рио Тинто компани Оюу толгойн бүтээн байгуулалтын дараагийн шатыг хэзээ эхлүүлэх талаар Монголын Засгийн газартай тодорхой шийдэлд хүрч чадаагүй эмзэг үед дээрх тайлан гарч ирлээ. Эхний үйлдвэрлэлийг 2022 оны аравдугаар сард хийхээр таамаглаж байсан ч санхүүгийн шинэ гэрээний талаар хоёр тал маргаантай байгаа тул энэ зорилтдоо хүрнэ гэдэгт шинжээчид эргэлзэж байна.

"Рио Тинто болон гүйцэтгэгч компани нарийн төвөгтэй төслийг хэрэгжүүлэх туршлагатай мэргэжилтэнгүй"

Английн санхүүгийн хяналтын байгууллагаас Рио Тинто компани Оюу толгойн 2018 оны есдүгээр сараас 2019 оны долдугаар  сарын хоорондох үнэ өртөгийг олон нийтэд ил болгохдоо бүртгэлийн дүрмээ зөрчсөн эсэхийг судалж байгаа гэж нөхцөл байдлыг маш сайн мэдэх хүн ярьжээ. Өмнө нь Рио Тинто Оюу толгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалттай холбоотой мэдээллийг ил болгох үүргээ  “тууштай биелүүлсэн” гэж мэдэгдсэн.

Харин Монголын Засгийн газар даваа гарагт “Газрын гүний төслийг гүйцэтгэх явцад илэрсэн геотекникийн асуудлууд нь төсөл хойшлох болон төсөв хэтрэхэд нөлөөлөөгүй талаар тайлангаас олж мэдсэн нь бидний санааг зовоож байна. Энэ нь Рио Тинто болон Оюу толгой ХХК-аас Засгийн  газарт ирүүлсэн тайлбаруудаас эрс өөр байна. Тайланг бүрэн хянаж үзсэний дараа Рио Тинто болон бие даасан судалгааны тайлан хооронд зөрчил, зөрүү байгаа эсэх талаар Рио Тинто компаниас албан ёсны тайлбар авна” гэж мэдэгдэлдээ дурджээ. Оюу толгой компанийн хувьцааг эзэмшигч, уурхайг хамтран эзэмшдэг Монголын Засгийн газар бүтээн байгуулалтын  нэмэгдсэн өртгийг хуваан төлж болзошгүй.

Харин Рио Тинто “нууц тайлан”-г нарийвчлан судалсны дараа төслийн бусад хувьцаа эзэмшигчидтэй  хэлэлцээ хийнэ гэж мэдэгдэв. Тус компани “Бид гүний уурхайн үйл ажиллагааг өргөжүүлэх, бүх оролцогч талуудадаа хамгийн  их үнэ цэнийг өгөхийн тулд Монголын Засгийн газартай бүтээлчээр хамтран ажиллахад бүх анхаарлаа хандуулах ажиллах болно” гэж мэдэгджээ.

Оюутолгой бол Рио Тинтогийн хамгийн чухал, өргөжих боломж ихтэй компанийн нэг юм. Газрын гүний өргөтгөл дуусвал тус уурхай жил бүр  500 мянган тонн орчим металл үйлдвэрлэх хүчин чадалтай  дэлхийн хамгийн том зэсийн уурхай болох юм. Гэвч энэ төлөвлөгөө Монголын Засгийн газартай зөвшилцөлд хүрч чадахгүй асуудалтай тулгараад байна. Монголын Засгийн газар өнгөрсөн жил  төслийн хугацаа хойшилж, төсөв хэтэрсэн талаар олон мэдэгдэл хийж,  төслийн талаар тодорхой мэдээлэл олж авахын тулд төслийг бие даан хянах санал гаргасан. 2017-2019 онд Рио Тинтогийн Монгол дахь зэсийн төсөлд ажилласан Английн иргэн Ричард Боули Оюу толгойн асуудлуудыг хөрөнгө оруулагчдад зарлахаас хэдэн сарын өмнө Рио мэдэж байсан гэж мэдүүлэв.

Уул уурхайн тэргүүлэх хоёр инженерийн хийсэн бие даасан тайланд “Рио Тинто болон гүйцэтгэгч компани аль аль  нь ийм нарийн төвөгтэй, цар хүрээ өргөн төслийг хэрэгжүүлэх туршлагатай мэргэжилтэнгээр хангагдаагүй.  Үүний үр дүнд энэ төсөл анх төлөвлөсөн хугацаанаасаа зургаан сараар хоцорч эхэлсэн төдийгүй хугацаа өнгөрөх тусам улам бүр хоцорсоор байх юм” гэжээ. Дээрх тайланд зардал хэтэрсэн шалтгааныг ажиллах хүчин болон материалыг зэсийн хүдрийн биет рүү зөөхөд чухал үүрэгтэй дуураймал гол босоо хоолой болон дизайнд алдаа гарсанаас үүдэлтэй гэж тайлбарлажээ.

Эх сурвалж:FT