-Гэрээ, зөвшөөрлийн дагуу үйл ажиллагаа явуулж буй гадаадын иргэдийн эрхийг хамгаалах нь хөрөнгө оруулалтын орчны нэг хэсэг-

Монгол Улс өнөөдөр  100 гаруй орны 6000 гаруй зочныг НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал (COP17)-д хүлээж авчихаад байна. Ийм үед Монгол Улс гадаадын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сэргээх, бизнесийн орчныг сайжруулах талаар ихээхэн ярьж байна. Хөрөнгө оруулагчийг татах тухай ярихаас гадна Монголд хөрөнгө оруулж, хууль ёсны дагуу үйл ажиллагаа явуулж буй хүн, аж ахуйн нэгжийн эрхийг хамгаалж чаддаг байх нь түүнээс дутахгүй чухал болж байгааг сүүлийн өдрүүдэд болж байгаа үйл явдал харуулж байна. Дорнодод болж байгаа үйл явдалтай холбоотойгоор Уул уурхайн сайд Г.Дамдинням хүртэл байр сууриа илэрхийлж, хууль хяналтын байгууллагууд ажлаа хуулийн дагуу хийх ёстой гэдэг санаагаа хэлсэн байна.

Дорнодод газрын тосны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа гадаадын компани, иргэдтэй холбоотой асуудлаас өмнө Төв, Өвөрхангай, Дундговь зэрэг аймагт шонхор бариг отог байгуулсан араб иргэдтэй холбоотой зарим иргэн лайв хийж, цахим орчинд мөн л хоёр талцсан маргаан болсон. Шонхор тойрсон асуудал бол жил бүрийг энэ үед гарч ирдэг сэдэв. Энэ жил ч хүүхдийн эрх, шонхор барих үйл ажиллагаа, мөнгө төгрөгтэй холбоотой гэх мэт олон янзын мэдээлэл олон нийтийн сүлжээнд тархаж байна. Эхнээсээ төрийн захиргаа, хууль хяналтын байгууллагууд шалгаад зөрчлийг дүгнэлт гаргаад, бас хяналт тавьж ажиллаж байгаа гэдгээ мэдээлсэн байна билээ.

Ер нь бол хууль зөрчсөн аливаа үйлдлийг шалгаж, холбогдох хариуцлагыг тооцох нь төрийн үүрэг. Зарим отог дээр гарсан зөрчлийг арилгуулах арга хэмжээ авсан гэдгийг холбогдох байгууллагууд мэдээлжээ. Хэрэв хууль зөрчсөн бол төрийн хяналт шалгалтаар тогтоож, хариуцлага хүлээлгэх ёстой. Харин хууль ёсны үйл ажиллагааг нотлогдоогүй мэдээлэл, дарамт шахалтаар зогсоох нь өөрөө хууль дээдлэх зарчимд нийцэхгүй.

Идлэг шонхор барих, тээвэрлэх, хилээр гаргах үйл ажиллагаанд зөвшөөрөл, гэрээ, квот, төлбөр хураамж зэрэг тодорхой шаардлага тавигддаг. Төрийн байгууллагын зөвлөмжид ч зөвшөөрөл, орон нутгийн гэрээ, бүртгэл, акт, байгаль орчны шаардлагыг мөрдөхийг тодорхой заасан байдаг.

Тиймээс энэ асуудлыг “шонхор хамгаалагчид” болон “шонхор баригчид” гэсэн хоёр талын зөрчил болгон харахаас илүү хууль хэрэгжиж байна уу, үгүй юу гэдэг үндсэн асуултаар авч үзэх нь зүйтэй.

Нөгөө талаас Монгол Улсад хууль ёсоор оршин сууж, гэрээ, зөвшөөрлийн дагуу үйл ажиллагаа явуулж буй гадаадын иргэдийн аюулгүй байдал, нэр төр, хууль ёсны эрх ашгийг хамгаалах нь мөн төрийн үүрэг гэсэн үг. 

Шонхорын асуудал дээр ч энэ зарчим л үйлчлэх ёстой. Хэн нэгэн хууль зөрчсөн бол үндэс угсаа, иргэншил, хөрөнгө мөнгө, албан тушаалаас үл хамааран хариуцлага хүлээх ёстой. Харин хууль зөрчөөгүй бол мөн л үндэс угсаа, иргэншил, хөрөнгө мөнгө, албан тушаалаас үл хамааран эрх нь хамгаалагдах ёстой.

Монгол Улс гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татахын зэрэгцээ хөрөнгө оруулагчдаа хамгаалж чаддаг улс байх шаардлагатай. Үүний үндэс нь тусгай хамгаалалт бус, хууль дээдлэх зарчим юм. Иймээс шонхорын отогтой холбоотой асуудлыг “гадаадынхны талд уу, монголчуудын талд уу” гэсэн өнцгөөр бус, “хууль зөрчсөн бол хариуцлага, хууль ёсны бол хамгаалалт” гэсэн зарчмаар авч үзэх нь зүйтэй.

Энэ бол зөвхөн нэг отог, нэг хэсэг гадаадын иргэний асуудал биш. Монгол Улс хөрөнгө оруулагчдаа хэрхэн хамгаалдаг, гэрээгээ хэрхэн сахидаг, хууль хүн бүрт адилхан үйлчилдэг эсэхийг харуулах нэг жижиг боловч анхаарал татахуйц жишээ юм.

Эх сурвалж: polit.mn