Т.БАТСАЙХАН

Таван сарын өмнө 6.5 хувьтай байсан инфляц долоодугаар сард 13 хувьд хүрлээ. Ийм өндөр өсөлт хамгийн сүүлд гурван жилийн өмнө буюу 2022 оны арванхоёрдугаар сард бүртгэгдэж байв. Инфляцын бүтцийг авч үзвэл нийт өсөлтийн 6.5 нэгж хувийг дотоодын хүнсний үнэ, 1.2 нэгж хувийг шатахууны үнийн өсөлт бүрдүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, инфляцын талаас илүү хувийг ердөө хүнс, шатахуун гэсэн хоёр бүлгийн үнийн өсөлт бий болгосон байна. Төрөөс мах, хүнсний ногооны нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлснээр инфляц тогтворжино гэж удаа дараа мэдэгдэж ирсэн. Монголбанк ч нийлүүлэлтийн доголдол, хүнсний үнийн өсөлт инфляцад хүчтэй нөлөөлж байгааг хүлээн зөвшөөрч байсан. Гэвч бодит байдал дээр инфляц буурсангүй. Улмаар энэ долоо хоногт Монголбанкны дэргэдэх Мөнгөний бодлогын зөвлөлөөс бодлогын хүүг 0.5 нэгж хувиар өсгөж, 12.5 хувьд хүргэв. Банкнуудын төгрөгийн заавал байлгах нөөцийн хувь хэмжээг 0.5 нэгж хувиар өсгөж, 14.5 хувьд хүргэх шийдвэр гаргаснаа Монголбанкны ерөнхийлөгч С.Наранцогт мэдэгдэв.  Гэвч энэ шийдвэр нь инфляцын эрэлтийн гаралтай дарамтыг бууруулахад чиглэсэн зөв алхам боловч дангаараа хангалттай үр дүн авчрах эсэх нь эргэлзээтэй. Учир нь эдийн засгийн ийм нөхцөлд мөнгөний болон төсвийн бодлого нэг чиглэлд, уялдаатай хэрэгжих шаардлагатай. Гэтэл өнөөдрийн нөхцөл байдлыг харвал нэг талд Монголбанк мөнгөний өсөлтийг сааруулах, зээлийн эрэлтийг хязгаарлах замаар инфляцыг бууруулахыг зорьж байхад нөгөө талд Засгийн газар төсвийн зардлаа тэлэх бодлого баримталж байна. Нэг гараараа мөнгөний урсгалыг хумих гэж оролдож, нөгөө гараараа төсвийн зардлыг нэмэгдүүлж байгаа нь мөнгөний бодлогын үр нөлөөг сулруулах эрсдэлтэй. Мөнгөний бодлогын хорооны гишүүд ч төсвийн зардлын хэт тэлэлт инфляцыг өдөөж, мөнгөний бодлогыг хэрэгжүүлэх орон зайг хумиж байгааг онцолж байна. Гэхдээ инфляцын дарамт зөвхөн мөнгөний бодлогын хүрээнд шийдэгдэхгүй нь тодорхой. Өнөөдөр өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ иргэдийн орлогод хүндээр тусаж, амьжиргааны өртөг нэмэгдсээр байна.  Улмаар өчигдөр уг асуудлаар АН-ын бүлгээс мэдэгдэл хийж, УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалан Засгийн газар макро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хадгалах, инфляцыг зохистой түвшинд барих үүрэгтэй ч өнөөдөр инфляц хоёр оронтой тоонд хүрчихлээ. Ерөнхий инфляц 13 хувь, өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт 25 хувьд хүрсэн гэж тодотгоод, “Ерөнхий сайдад хандаж хэлэхэд, монголчууд бид өдөр бүр дэлгүүр орохдоо эрх баригч намын шийдвэрт гомдох боллоо” хэмээн шүүмжилжээ. Мөн инфляцын дараагийн давлагаанаас иргэдээ бодитой хамгаалах төлөвлөгөө Засгийн газарт байгаа эсэхийг асууж, УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн зүгээс нийгэмд үүссэн асуудлыг парламентаар яаралтай хэлэлцэх шаардлагатай гэж үзэж байгаагаа илэрхийлсэн байна. Харин УИХ-ын гишүүн Ж.Баярмаа төсвийн тэлэлт, үнийн өсөлт хоорондоо шууд хамааралтайг онцолжээ. Түүний хэлснээр, төсвийн төслийг хэлэлцэж байх үеэс судлаачид төсвийн хязгаарыг давсан төсөл оруулж ирж байна гэж анхааруулж байсан. Гэтэл төсвийн зарлага ийнхүү нэмэгдэж байгаа нь нэг талаас төрийн зардлыг өсгөж, нөгөө талаас иргэдийн амьдралд үнийн дарамтыг нэмэгдүүлж байна. Өнгөрсөн оны зургадугаар сарын үзүүлэлтээр улсын орлого 1.4 их наядаар нэмэгдсэн боловч зарлага нь үүнээс хоёр дахин их буюу 2.8 их наядаар өссөн байна. Өөрөөр хэлбэл, орлогоосоо давсан зарлага нь төсвийн тэлэлтийн хэмжээг харуулж байна. Үнийн өсөлтийг иргэдийн орлоготой харьцуулахад ч дүр зураг таатай биш. Жишээлбэл, 2016 онд нэг килограмм махны үнэ 8000 төгрөг байсан бол өнөөдөр 36 600 төгрөгт хүрч, 357 хувиар өссөн байна. Талхны үнэ 1100 төгрөгөөс 2800 төгрөг болж, 161 хувиар нэмэгджээ. Гэтэл энэ хугацаанд иргэдийн орлого, цалин үнийн өсөлтийг гүйцэх хэмжээнд нэмэгдээгүй байна. Нийт төсвийн зарлага 6-7 хувиар өсөхөд иргэдийн орлого гурав хүрэхгүй хувиар нэмэгдсэн үзүүлэлт бий гэв. Энэ бүхнийг нийлүүлж харвал өнөөдрийн инфляцын асуудлыг зөвхөн мах, хүнсний ногооны нийлүүлэлтээр тайлбарлах боломжгүй. Нийлүүлэлтийн шалтгаант үнийн өсөлт дээр төсвийн тэлэлт, мөнгөний нийлүүлэлт, иргэдийн орлогын өсөлтөөс давсан хэрэглээний үнийн өсөлт зэрэг олон хүчин зүйл давхардаж байна.

Хатуу мөнгөний бодлого ба тэлсэн төсөв

Бодлогын хүү өсөхийн хэрээр зээлийн хүү нэмэгдэж, аж ахуйн нэгжүүдийн санхүүжилтийн өртөг өсөх, иргэдийн зээл авах боломж хумигдах зэрэг сөрөг нөлөө гарна. Тиймээс мөнгөний бодлогоор инфляцыг дарахдаа эдийн засгийн идэвхжил, бизнесийн орчинд үзүүлэх дарамтыг давхар тооцох шаардлагатай. Хамгийн гол нь мөнгөний бодлого дангаараа инфляцтай тэмцэх боломжгүй. Монголбанк мөнгөний урсгалыг хумиж байхад Засгийн газар төсвийн зардлаа огцом нэмэгдүүлбэл нэг бодлогын нөлөөг нөгөө бодлого нь сааруулах эрсдэлтэй. Тиймээс өнөөдөр яригдах ёстой гол асуудал нь бодлогын хүүг 0.5 нэгж хувиар нэмсэн эсэхээс илүүтэйгээр төрийн мөнгө, төсвийн бодлого нэг чиглэлд ажиллаж чадаж байна уу гэдэгт байна. Инфляц 13 хувьд хүрсэн энэ үед иргэдийн худалдан авах чадварыг хамгаалах, үнийн өсөлтийг тогтворжуулах, төсвийн сахилга батыг хангах, төрийн зардлын үр ашгийг нэмэгдүүлэх бодлого зэрэгцэн хэрэгжих шаардлагатай болжээ. Өнөөдөр иргэдэд хамгийн хэрэгтэй зүйл нь зөвхөн инфляц хэдэн хувьтай байгааг сонсох бус, үнийн өсөлтийг зогсоохын тулд төр яг ямар бодлого хэрэгжүүлэх вэ гэдэг тодорхой хариулт юм.  Мөнгөний бодлогын хүүг чангаруулснаар иргэд зээл авахад илүү хэцүү болно. Бодлогын хүү өсөхөд банкуудын эх үүсвэрийн өртөг нэмэгдэх дарамт үүснэ. Үүний улмаас шинээр авах хэрэглээний зээл, бизнесийн зээлийн хүү өсөх, ипотекийн бус зээлийн сарын төлбөр нэмэгдэх, зээл авах шалгуур чангарч болзошгүй. Харин эсрэгээрээ хадгаламжтай иргэдэд эерэг тал бий. Банкууд хадгаламж татахын тулд хадгаламжийн хүүгээ өсгөх сонирхол нэмэгдэнэ. Ингэснээр мөнгөө хадгаламжид байршуулах өгөөж нэмэгдэх боломжтой. Одоогийн инфляцын гол шалтгаан нь эрэлт хэт өссөнөөс илүүтэй хүнс, шатахуун зэрэг нийлүүлэлтийн “шок” байна. Монголбанк ч хүнсний үнэ 6.5 нэгж хувь, шатахуун 1.2 нэгж хувийн дарамт үзүүлж байгааг мэдээлсэн. Гэвч бодлогын хүү өссөнөөр маргааш дэлгүүрийн мах, гурил, бензиний үнэ буурахгүй.Харин зээлийн өсөлт, хэрэглээний эрэлт саарч, инфляцын хүлээлт тогтворжсоноор дараагийн саруудад үнийн өсөлтийн хурдыг сааруулах зорилготой байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 14. БААСАН ГАРАГ. № 151 (7893)

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn