Т.ДАЛАЙ

Монголчуудын уламжлалт тоглоомын нэг болох мөсөн шагайн наадгай 12 дугаар зууны үед үүссэн гэдэг. Хожмоо улам боловсронгуй болж,  Сайн ноён хан аймгийн Зая гэгээн хутагтын хүрээнд үүссэн байна. Тиймээс энэхүү тоглоомын түүхэн  уламжлал Архангай аймагтай салшгүй холбоотой. Тиймээс Архангай аймгийн Засаг дарга Д.Бат-Эрдэнэ санаачлан аймагтаа мөсний шагайн холбоо байгууллаа. Мөсний шагай холбоо байгуулагдснаар мөсний шагай сонирхогчдыг идэвхжүүлэх, аймгийн зэрэг, цолтой харваачдыг нэмэгдүүлэх, уламжлалт энэхүү спортыг олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэх зорилготой юм.  Мөсний шагайн наадааныг түүхэн хөгжлийнхөө явцад “шагалцах”, “мөсөн шагай”, “өрөг харвах” хэмээн нэрлэж байжээ. Мөсний шагайг тоглоход бод, богийн дөрвөн  ширхэг шагай, атгасан гарын хэртэй хушга, сум, онооны тооцоог тэмдэглэх үнсэн самбар зэргийг хэрэглэдэг байжээ. Хушгыг үхрийн засааны арьсыг хөндий хатааж хийдэг байсан нь орчин үед түүнийг хатуу цаас, материалыг бөөрөнхий хэлбэрт оруулан орлуулах болжээ. Сум буюу “захыг” эрт үедээ аргал угалзны ясан эвэр, эсвэл гуулиар цутгаж хийдэг байв Орчин үед яс хэрэглэхээсээ илүү  тугалга юм уу, ган, гуулиар гадна талыг нь бүрж хийсэн, хоёр талдаа ховилтой, дотроо хөндий, жижиг тугалга хийж дотор нь гүйж болохуйц, ойролцоогоор 120 орчим грамм жинтэй сум байна.

 Эх сурвалж www.polit.mn