Зэсээ хайлуулж зах зээлд нийлүүлбэл төсөвт ирэх орлого хоёр дахин нэмэгдэхээр байна

2021-11-17
Нийтэлсэн: Админ
 4 мин унших

Ц.МЯГМАРБАЯР

 

Зэсийн ханшийн өсөлтийн супер циклийг ашиглаж эдийн засгийн өсөлтийг тэлэх  боломж байгааг энэ оны эхнээс эдийн засагч, шинжээчид хэлсээр ирсэн. Харамсалтай нь ирэх он болон цаашид зэс хайлуулах үйлдвэрийг дэмжих, нэмүү өртөг шингээсэн шинэ бүтээгдэхүүн гаргах тухайд ирэх оны төсөвт нэг үг, өгүүлбэр ч алга. Өнөөдөр зэс хайлуулдаг “Эрдэнэ”, “Ачит эх” гэсэн хоёр жижиг  үйлдвэр байдаг ч үйлдвэрлэл нь  зэсийн нөөцтэй харьцуулахад арван хувьд нь ч хүрдэггүй байна. Одоогоор зэсээ баяжуулж гаргаж буй ч зэсээ хайлуулж эцсийн бүтээгдэхүүн болох зэс утас, кабель, хавтан, сэлбэг, эд анги болгож гаргавал илүү өгөөжтэй. Манай улс дээрхи хоёр үйлдвэрийн хүчин чадлаар тооцвол 12 мянган тонн зэс хайлуулж цэвэршүүлэх боломжтой байна. “Эрдэнэ” нь 20, “Ачит эх” нь арав орчим жил ажиллаж байгаа туршлагатай. Гэхдээ 12 мянган тонн манайдаа бага мэт боловч бусад улстай харьцуулахад 30 дугаарт жагсдаг байна. Харин нийт нөөцтэй харьцуулахад маш бага үзүүлэлт юм. Цаашид төрөөс зэс хайлуулах төслийг эрчимтэй дэмжих шаардлага бий.  Зэсийн ордыг олборлож баяжуулахаас илүүтэй зэсээ хайлуулж нэмүү өртөг шингээсэн шинэ бүтээгдэхүүн гаргаж хөгжлийн дараагийн шатанд хүргэнэ хэмээн Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт туссан ч бодит байдалд дэмжлэг огт алга гэж хувийн хэвшлийнхэн ярьж байна. 2022 оны төсөвт Сайншандын нефть боловсруулах үйлдвэрт хэдэн төгрөг төсөвлөжээ. Гэхдээ тус үйлдвэрийг 2025 онд ашиглалтад оруулна  гэж төлөвлөж байгаа ч түүхий эдээ 700 км-ээс татах болохоор өртөг өндөр түлш гарна. Тиймээс энэ үйлдвэр жигд тогтвортой ажиллах гэсээр 2030 онтой золгоно. Тэр үед дэлхий нийтээр ногоон эко түлш хэрэглэх болохоор шатахууны хэрэглээ үгүй болно. Харин зэсийн хэрэглээ хоёр дахин нэмэгдэж цахилгаан автомашины хэрэглээ ирээдүйд эрэлт улам нэмэгдэнэ. Тиймээс жил, жилийн төсөвт зэс хайлуулах үйлдвэрээ дэмжиж хэдэн төгрөг төсөвлөх нь ирээдүйтэй л баймаар юм гэж эдийн засагч Ч.Отгочулуу хэлсэн юм.

 Зэсийн хэрэглээ өндөр байгааг хойд хөрш мэдэрч боломжийг алдалгүй зэсээ утсаар нь гаргах чиглэлд хандсан байна. Зэсийн хэрэглээ ирэх 30 жилдээ хоёр дахин нэмэгдэнэ гэсэн тооцоо бий. Ирээдүйд  цахим шилжилт, цахилгаан автомашин үйлдвэрлэл зэсийн эрэлтийг нэмэгдүүлэх шалтгаан болно.  Тэгэхээр автомашины салбарт томоохон хувьсгал болох тухай ч хэлсээр. 

Монгол Улс зэсийн хүдрийн 11.4 сая тонн, металаар 49.5 сая тонн зэсийн  нөөцтэй. Зах зээлийн үнэлгээ ойролцоогоор 530 орчим тэрбум ам.долларын үнэ цэнтэй гэсэн үг. Одоогоор “Эрдэнэт”,“Оюу толгой” ордыг ашиглаж байгаа бол дараагийн ээлжинд “Цагаан суварга”-ын ордыг ашиглахаар төлөвлөж байна. Уул уурхайн салбараас төсөвт орж ирж байгаа татварын орлогын дийлэнхийг зэсийн орлого эзэлж байна. Зэсийн ханшийн өсөлтөөс шалтгаалж “Оюу толгой” компанийн зэсийн орлого 1.95 пунктээр нэмэгдэхэд манай төсөвт ирэх татвар  81 пунктээр нэмэгддэг аж. “Эрдэнэт” үйлдвэр цар тахлын хүнд үед иргэд, албан байгууллагын цахилгааны төлбөрийг хөнгөлсөн нь мөн л зэсийн ханшийн зөрүүгээр төлөгдөж байх жишээтэй. Түүнчлэн зэсийн үнийн  өсөлт богино хугацаанд биш урт хугацаандаа өсөлт хэвээр үргэлжлэх  таваарын зах зээлийн цикл эринд ирээд  байгааг  дэлхий нийтээрээ хүлээн зөвшөөрөөд байна. Ер нь аж үйлдвэрлэл сэргэсэн 120 орчим жилийн хугацаанд супер цикл буюу зэсийн ханшийн өсөлт дөрвөн удаа тохиож байсан байна. Хамгийн сүүлд 2000, 2010 онд  тус тус тохиож байснаас харвал энэ цикл арван жилийн мөчлөгтэй байгаа юм. 2011 онд зэсийн үнийн өсөлтөөр манай эдийн засаг 17 хувиар өсөж байсан. Тэгвэл  2021-2031 онд мөн хоёр оронтой тоонд хүрч өсөх магадлалтай аж. 2011 онд зэсийн үнэ 4.5 ам долларт хүрч байсан бол энэ жилийн тухайд 9.5-10 ам долларт хүрээд байгаа юм. Ингэснээр ирэх арван жилд зэсийн хэрэглээ хоёр дахин өсөх хандлагатай байгааг зэсийн шинжээчид хэлж байна. Өөрөөр хэлбэл, сэргээгдэх эрчим хүч, цахилгаанжуулалт болон хабрид авто машин, хотжуулалт, эрүүл мэндийн салбарын өсөлттэй уялдан тасралтгүй өсөхөөр байгааг илүүтэй онцолж буй.  Хэдийгээр цар тахлаас шалтгаалан зэсийн экспортын биет хэмжээ нэмэгдээгүй ч ханшийн өсөлтөөс  энэ оны төсвийн орлого нэмэгдсэнг Үндэсний статистикийн газраас  мэдээлсэн. Зэсийн ханшийг дагаад  шар металл болон төмрийн хүдрийн үнэ өссөн. Тэгэхээр зэсийн эрэлтийг нэмэгдүүлэх суурь  шалтгаан нь цахим хувьсал, ногоон эдийн засгийн хөгжил болж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2021.11.17 ЛХАГВА № 226 (6703)

 

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

Тэднийг гурван бүлэгт хувааж болно. Геополитикчид (ихэнх нь барууныг баримжаалдаг бөгөөд одо

4 цаг 12 мин
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

Монгол Улсын зургаа дахь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх бүрэн эрхийнхээ хугацааг дуусахаас өмнө өөрийн хүсэл

4 цаг 12 мин
Д.Ариунсайхан: Хүүхдийн эрүүл мэндийн төлөө “Lumi care” эмнэлэг үзлэг, зөвлөгөөгөө үнэгүй хүргэдэг

НҮБ-аас 1959 оны энэ өдөр Хүүхдийн эрхийн тухай тунхаглал, 1989 онд Хүүхдийн эрхийн тухай конвенцыг

4 цаг 12 мин
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

17 цаг 21 мин
Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

19 цаг 47 мин
Н.Ариунболд: Шахмал түлшний аюулгүй байдалтай холбоотой зөрчилд үйлдвэрлэгчээс нөхөн төлбөр шаардах боломжтой

Шахмал түлшний угаарын хийн хордлого ба хохирогчдын эрхийн талаар өмгөөлөгч Н.Ариунболдтой ярилцлаа. 

Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

УИХ-ын гишүүн У.Отгонбаяр нарын 25 гишүүн хаврын морин уралдааныг сэргээн з

Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

Өчигдрийн улс төр Ерөнхий сайд Н.Учралын мэдэгдлээр эхэлж, Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхи

Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг олонх дэмжиж, чуулганд танилцуулахаар боллоо

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг олонх дэмжиж, чуулганд танилцуулахаар боллоо

Уржигдар 14 цаг 30 мин
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг парламент “дэнсэлнэ”

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх өчигдөр бүрэн эрхийн хугацаанаасаа өмнө чөлөөлөгдөх хүсэлт гаргаж буйгаа мэдэгдлээ. 

Уржигдар 06 цаг 00 мин