Л.ХЭРЛЭН Монголын бурхан шашинтны төв Гандантэгчэнлин хийдийн Идгаачойнзинлин дацан сар шинийн баярын үеэр сүсэгтэн олонд зориулан Гурван гүрэм тэргүүтэй үлэмж тустай заслын ном, даллагуудыг хурахаар болжээ. Шашин урлагийн цэнгүүн хэлбэрээр зохион байгуулах номын хурлыг Шинийн 12 буюу ирэх сарын 16-ны 16:00 цагт “UB палас”-т хийхээр товлосон байна. Энэ үеэр Идгаачойнзинлин дацангийн бүх лам хуврагууд оролцох ба мэргэжлийн дуучид шашны холбогдолтой ая дуун өргөл барих ажээ. Буян номын хурлыг даган баясах, өргөл өргөх, хандив тусламжид халуун гараа сунгахын ач холбогдол нь цаглашгүй юм. Учир нь тус хуралд цугласан буяны өргөлийг Гандантэгчэнлин хийдийн хэрмэн дотор Идгаачойнзинлин дацанд буддын гүн ухааныг судалж, суралцаж байгаа олон бяцхан шавь, лам нарын номын өргөөг барьж цогцлооход зориулна. Идгаачойнзинлин дацангийн хувьд буддын гүн ухааны чиглэлээр гэвш, гавж бэлтгэж ирсэн уламжлалт сургууль бөгөөд 1937 оны их хэлмэгдүүлэлтийн үед хаагдсаныг 1992 онд сэргээсэн байна. Өмнөх түүхийг сөхвөл анх Энэтхэгийн Цогт Наландарын хийдийн бандида нар гүн ухааны мэтгэлцээнийг гаргасны дагуу XV зууны үед Төвдийн гүн ухаантан Богд Зонхава, түүний шавь Жамъян цорж Дашбалдан, Жамчэн цорж Шагжаан Иш нар таван ботийн гүн ухааныг судлах Сэра, Брайбун, Гандан хийдийг үндэслэн байгуулсан гэдэг. Үүнээс үүдэн Төвөдийн Сэра, Брайбун, Гандан гэх гурван хийдийн гүн ухаан сургалтын уламжлалаар Сэржэвзүнба, Гүнчин Жамъяншадвидорж, Ванчэнсодномдагва нарын игчаа сурах бичгүүдээр сургалтаа явуулдаг дацангууд Монголд байгуулагджээ. Түмэн гэлэн гэцүлийг хуруулахад шинэ том хурлын дуган хэрэгтэй болсон учир VIII Богд 1909 онд зарлиг гарган түмэн хуврагийн шинэ дуганыг байгуулах зарлигийг гаргаснаар 1910 онд Дүлтимзансрүн-Идгаачойнзинлин хэмээх дацанг барьсан нь  Их хүрээнд буддын гүн ухааны сургалттай дацангууд нь “Их хүрээ Гандангийн гурван их сургууль” хэмээн алдаршсан түүхтэй. [caption id="attachment_55297" align="aligncenter" width="850"] 108 ламын дотуур байрны барилгын ажлын 50 хувийн хөрөнгө оруулалтыг Зопа Ренбүчи багш гаднаас оруулж гүйцэтгүүлээд байгаа бол тус дацангийнхан барилгын компаниас зээл хийж гадна талын ажлыг нь нэлээд урагшлуулжээ.[/caption] Идгаачойнзинлин дацан 1995 оноос өнөөдрийг хүртэл 200 гаруй хуврагийг буддын гүн ухаанд сургаж бэлтгэжээ. Буддын гүн ухааны таван үндсэн ботийг судлахад 14-15 жилийн хугацаа шаардагддаг. Энэ сургалтыг Монголдоо явуулахад боловсон хүчин, сургалтын бааз, байр, сууцны хувьд боломжгүй тул Идгаачойнзинлин дацан суралцагчдыг 1-2 жил бэлдээд Энэтхэгт сургахаар явуулдаг. Өдгөө тэнд 70 гаруй хүүхэд гүнзгийрүүлсэн сургалтад сурч байна. Өнөөдөр Монголын ард түмний уламжлалт ёс заншил, өв уламжлал, ёс суртахууныг тээж яваа, хойч үед өвлүүлж байгаа газар нь Монголын бурхан шашинтны төв, түүний харъяа голлох гурван дацангийн нэг Идгаачойнзинлин дацан юм. Тэгвэл өдгөө тэдний өмнө тулгамдаж буй асуудал нь 108 ламын дотуур байрны барилгыг дуусгаж ашиглалтад оруулах гэдгийг тус дацангийн шунлайв лам Д.Жаргалсайхан ярьсан. Барилгын ажлын 50 хувийн хөрөнгө оруулалтыг Зопа Ренбүчи багш гаднаас оруулж гүйцэтгүүлээд байгаа бол тус дацангийнхан барилгын компаниас зээл хийж гадна талын ажлыг нь нэлээд урагшлуулжээ. Энэ ажлаа гүйцээх зорилгоор хандив буяны ажлууд зохион байгуулж байгаагийн нэг нь “UB палас”-т хийхээр төлөвлөөд буй буян номын хурал юм байна. Аливаа шашин сайн сайханд хүмүүсийг уриалдаг. Буддын шашин ч ялгаагүй. Дээр нь ёс заншлаа сэргээн авч явах, хойч үедээ сурталчлан өвлүүлэх, энэ чиглэлээр боловсролтой болгоход шашны үүрэг их бөгөөд энэ нь хүүхэд, залуусыг өв тэгш хүмүүжилтэй болгоход ихээхэн нөлөөтэй юм. Энэ үүднээс суралцагчдын орчин нөхцлийг бүрдүүлэх, сайжруулах, Энэтхэгт суралцаад эх орондоо ирж байгаа хүүхдүүдийг ч байр сууцтай байлгахад тус дацангийн зүгээс анхаарч байгаа нь энэ юм. Иймд буяны хандив цуглуулах хурал номыг даган баясахыг уриаллаа. Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин 2019.1.31 № 22, 23 (5989, 5990)