2003 онд баталсан Үндэсний их баяр наадмын/ҮИБН/ тухай хуулиар а.Төв цэнгэлдэхэд хийдэг наадмыг УЛСЫН БАЯР НААДАМ, б.хорин нэгэн аймгийн төвд болдог наадмыг АЙМГИЙН НААДАМ, б.гурван зуун гучин хэдэн сумд зохиодог наадмыг СУМЫН НААДАМ гэж тодорхойлсон. Эдгээр гурван шатны наадмыг нийтэд нь Үндэсний их баяр наадам гэж нэрлэх бөгөөд хамгийн онцлог нь амжилттай барилдсан бөхчүүдэд улс, аймаг, сумын цол чимэг олгодог. Наадамчин бидний хамгийн сайн мэдвэл зохих зүйл нь: Наадмын бөхийн барилдааны дүрмийг Засгийн газар баталдаг тухай юм. ҮИБН-ын тухай хуулийн 11.1-д энэ эрхийг Засгийн газарт олгож хуульчилсан. Тиймээс улс, аймаг, сумын наадмын бөхийн барилдааныг хэрхэн явуулах нь дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ тэргүүнтэй Бөхийн холбоонд ч, тариаланч Н.Чинбат захиралтай хуурамч Бөхийн холбоонд ч огт хамааралгүй ажил. Энэ нь хуулиараа Засгийн газрын хүлээсэн үүрэг. Улс, аймаг, сумын наадам нь Төрийн наадам учраас энэ үеэр ажиллаж байгаа бөхийн засуул, хаяавч, хөлийн цэц, оноолтынхон тэргүүтэй жаяг дэгийн багийнхан, түүнчлэн наадамд барилдах бөх бүртгэгч нар нь та бидний татвараас бүрдүүлсэн төсвөөс түр цалинжин ажилладаг тул Засгийн газраас баталсан Үндэсний бөхийн барилдааны дүрмийг чандлан биелүүлж, Шадар сайд Ө.Энхтүвшин даргатай Үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах хорооноос гаргасан шийдвэрийн дагуу ажиллах ёстой юм. Хэдхэн өдрийн өмнө Үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах хорооноос энэ зуны, цол олгодог Улсын баяр наадам, аймгийн наадам, сумын наадамд урьд өмнө нь сэргээш хэрэглэсэн нь олон улсын лабораториор тогтоогдсон нэр бүхий бөхчүүдийг барилдуулахгүй гэж шийдвэр гарган олон нийтэд сонордууллаа. Эдгээр бөх нь: 1. Улсын гарьд Б.Бат-Орших (Увс), 2. улсын заан Б.Пүрэвсайхан (Ховд), 3.улсын начин Э.Даш (Дундговь), 4.аймгийн арслан Б.Номиндалай (Сүхбаатар, Онгон сум), 5. сумын заан С.Майнбаяр (Архангай, Тариат сум) нар. Эцэст нь Үндэсний их баяр наадмын/ҮИБН/ тухай хууль, Засгийн газрын Үндэсний бөхийн барилдааны дүрмээр нэр дурдсан таван бөх энэ зуны цол олгодог гурван шатны наадамд барилдах эрх нь тэглэгдэж, дээр нь тэднийг бүртгэж барилдуулах эрх нь жаяг дэгийн ажилтнуудад хаалттай боллоо. Б.ДОРЖСҮРЭН