Онцлох ярилцлага

Ш.ОЮУНЖАРГАЛ “Нүүдлийн соёл иргэншил ба орчин үе” нэртэй эрдэм шинжилгээний бага хурал өнөөдөр /10.13/ боллоо. Энэ үеэр Урлаг судлалын шинжлэх ухааны доктор, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ч.Сонгинотой  ярилцлаа. -Нүүдлийн соёл иргэншил орчин үед хэрхэн өөрчлөгдөж байна вэ? -Монголын нүүдлийн соёл иргэншил одоогоос нэг сая жилийн тэртээ  Монголын нутаг дэвсгэрт ухаант хүн оршин байх үеэс эхэлсэн. Үүнийг эрдэмтэд нотолсон байгаа.  Тэр цагаас өнөөдрийг хүртэл соёл иргэншил хөгжин дэвшиж байна.  Өөрчлөгдсөн зүйл их байхгүй.  Харин улам бүр батжин, бусад улс оронд тархан түгэж байна гэж хардаг. -Тухайлбал ямар оронд манай соёл тархаад байна вэ.  Энэ талаар тодруулахгүй юу? -Бид нүүдэлчдийнхээ соёл иргэншлийг дэлхийд түгээсэн гэж хэлж болно.  Зэрлэгүүд гэж нэрлэгдэж байсан дундад Азийн Узбек үндэстнийг Чингис хааны удам угсааны хүн болох доголон Төмөр хаан нэгтгэж улс болгон байгуулсан байдаг.  Тэр үед хийж байсан зүйл одоо ч Узбек үндэстний дунд байна. Хуучин барилгын үлдэгдэл дотор нь орохоор Монголын хээ угалзаар чимэглэгдсэн байгаа. Энэ чинь л манай соёл иргэншил эрт үед үүсч хадгалагдсны жишээ гэж бодож байна. -Монгол эмэгтэйчүүдийн урладаг хээ угалз, гар урлал мартагдах хандлагатай болж байна. Та үүнтэй санал нийлэх үү? -Бидний өвөг дээдэс эмэгтэй хүнийг айлын гэргий болж босго алхаж орохоосоо өмнө гэр орны бүх зүйлээ мэдэж байх хэрэгтэй гэж үздэг байсан. Энэ нь Монголын уламжлалт түүх соёлын өв.  Эмэгтэй хүүхдийг 13 нас хүрэхээр ээж нь үйлийн хайрцаг гэж өгдөг байсан. Утас зүү, хайч, хуруувч  гэх мэт үйлэнд хэрэглэгддэг бүх зүйл тэр  хайрцагт багтдаг байсан. Мөн охинд таарсан дээл эсгэж өгөөд ”Миний охин өнөөдрөөс эхлээд эмэгтэй хүний хийх гол ажилд шилжлээ. Одооноос эхлээд өөрийнхөө дээл хувцасыг өөрөө эсгэж өмсөнө” гэдэг. Тэгж эмэгтэй хүүхдийг үйлэнд шахаж сургаж байсан. Энэ уламжлал маань одоо алдагдаад байна. -Ер нь бид өв уламжлалаа яаж авч үлдэх вэ? -Үүнийг дахин сэргээж авч үлдэхийн тулд хээ хуар, гар урлалын талаар  янз бүрийн сургалт судалгаа хийж, эмэгтэй хүн бүрийг ядаж үндэсний хувцсаа урлаж өмсдөг болгох чадварт сургах зайлшгүй шаардлагатай байна. Эх сурвалж:  www.polit.mn