-Ши Жиньпин Хойд Солонгостой батлан ​​​​хамгаалах, соёлын салбарт хамтран ажиллах төлөвлөгөөгөө танилцуулав-

БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин долоон жилийн дараа 2026 оны зургадугаар сарын 8, 9-нд БНАСАУ-д анх удаа төрийн айлчлал хийж, Пхеньянд Хойд Солонгосын удирдагч Ким Жон Унтай уулзлаа.  Ши Жиньпин АНУ, Оросын удирдагчдыг өнгөрсөн сард хүлээн авч уулзсан бөгөөд энэ удаагийн хоёр өдрийн айлчлал нь Хятад, Хойд Солонгосын харилцааг бусад олон улсын харилцаа холбооноос илүүд үзэхийг харуулах зорилготой гэж  хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд тэмдэглэжээ. Хойд Солонгос, Хятадын харилцаа хэрхэн хөгжсөн, удирдагчдын уулзалтын ач холбогдол, Оросын хувьд юу гэсэн үг болохыг оросын “Известия” сонин судлан тоймлосныг хүргэж байна.

Хойд Солонгос, Хятадын харилцааг сэргээх нь

Хэдийгээр улс орнуудын хооронд 1949 оноос хойш дипломат харилцаа тогтоогоод байгаа ч Хойд Солонгос, Хятад улсуудын харилцаа түүхэндээ хэд хэдэн хямралыг даван туулсан. Эдгээрээс хамгийн сүүлд 2006 онд Хойд Солонгос цөмийн зэвсэг туршсан үед гарсан. Тухайн үед Пхеньян зургаан талт цөмийн хэлэлцээрээс аль хэдийн гарсан бөгөөд Хятад, АНУ, Орос, Өмнөд Солонгос, Япон улсууд Хойд Солонгосыг цөмийн зэвсгийн хөтөлбөрөөсөө татгалзахыг уриалсан. Хойдуудын энэ цөмийн туршилтын дараа Хятад улс олон улсын гэрээ хэлэлцээрийг бүдүүлгээр зөрчсөн гэж үзэж, Хойд Солонгосын үйл ажиллагаанд "шийдвэртэй эсэргүүцэл" илэрхийлж, Пхеньяны эсрэг НҮБ-ын хориг арга хэмжээг дэмжиж байсан.

Харилцаагаа сэргээн хөгжүүлэх алхам 2018 онд, Ши Жиньпин Ким Жон Унтай Хятадад уулзах үед хийгдсэн бөгөөд 2019 онд Хятадын удирдагч 14 жилийн дараа анх удаа БНАСАУ-д айлчилсан. Бээжингийн хувьд Пхеньянтай харилцаагаа бэхжүүлэх нь тухайн үед тарифаар Хятадад нөлөөлөхийг оролдож байсан АНУ-ын эсрэг хөшүүрэг болсон юм. Гэвч COVID-19 цар тахлын тархалттай холбогдуулан дипломат айлчлалууд зогссон. Бээжин 2023 он хүртэл хилээ хаасан бөгөөд энэ хугацаанд Пхеньян Москватай ойртож эхэлсэн. Зөвхөн 2025 онд Хятад, БНАСАУ-ын хоорондын худалдаа цар тахлын өмнөх түвшинд хүрч, улс орнууд төмөр замын үйлчилгээгээ сэргээсэн.

Айлчлал яагаад ийм чухал вэ?

Энэ бол цар тахлын дараа Хятадын удирдагчийн Пхеньянд хийж буй анхны айлчлал юм. Энэ оны эхээр Ши Жиньпин АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп, Оросын Ерөнхийлөгч Владимир Путин нартай уулзалт хийсэн боловч бүгд Хятадад болсон. Хятадын ерөнхийлөгч биечлэн өөр улсад айлчилж байгаа нь хоёр улсын харилцааны ач холбогдлыг харуулж байгаа бөгөөд барууны орнуудын хүчин чармайлтаас үл хамааран Хойд Солонгос бүрэн тусгаарлагдаагүй гэдгийг харуулж байна.

БНАСАУ бол Хятадын чухал стратегийн холбоотон бөгөөд Хятад улстай батлан​хамгаалах зэрэг найрамдал, харилцан туслалцааны гэрээ байгуулсан цорын ганц улс юм. Ши Жиньпиний айлчлал албан ёсоор энэхүү гэрээний 65 жилийн ойтой давхцаж байна. Үүний зэрэгцээ, 2024 онд БНАСАУ Орос улстай батлан ​​хамгаалах гэрээ байгуулснаар цэргийн хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлсэн. Үүнээс санаа зовж буй АНУ Хятад улс БНАСАУ, Оросын цэргийн харилцааг бэхжүүлэхээс сэргийлнэ гэж найдаж байсан ч Бээжин хөндлөнгөөс оролцоогүй.

Ши Жиньпиний айлчлал нь АНУ холбоотнуудын хооронд хагарал үүсгэхийг оролдож байгаа ч, Хятад улс Хойд Солонгостой хамтын ажиллагаагаа үргэлжлүүлж, бэхжүүлж байгааг харуулж байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Хятадад Ши Жиньпинтэй уулзсаны дараа хоёр тал Хойд Солонгосыг цөмийн зэвсгээс ангижруулах асуудлаар санал нэгтэй байгаагаа мэдэгдсэн. Гэсэн хэдий ч Хятад улс өөрөө Бээжин Пхеньяны цөмийн зэвсгийг хураахыг дэмжиж байгаа гэсэн АНУ-ын мэдээллийг баталгаажуулаагүй бөгөөд Хойд Солонгос АНУ, Хятадын удирдагчдын уулзалтын үеэр ийм сэдвийг огт хэлэлцээгүй гэж итгэлтэйгээр мэдэгдсэн билээ.

АНУ болон Японы түрэмгий үг хэллэг Хятадыг хамгаалалтаа бэхжүүлэх талаар бодоход хүргэж байна. Хойд Солонгос нь Хятадын хувьд буфер улс болж, АНУ-ын холбоотон Өмнөд Солонгосоос тусгаарладаг. Цаашилбал, цөмийн зэвсэгтэй Орос, Хойд Солонгостой хамтран ажиллах нь халдлагын эрсдэлийн талаар Барууны орнуудад тодорхой дохио өгч байна. Барууны орнуудад холбоотнуудын харилцааг Ираныг оролцуулан "үймээн самууны тэнхлэг" гэж нэрлэдэг. 2025 оны Daily Mail сонины тооцоолсноор Орос, Хойд Солонгос, Хятадын хооронд холбоо байгуулагдсан тохиолдолд тэдний нэгдсэн зэвсэгт хүчин НАТО-гийнхоос давж гарах боломжтой. Үүний зэрэгцээ Хятад улс АНУ-ын түрэмгийллийг өдөөхөөс зайлсхийхийн тулд гадаад бодлогоо тэнцвэржүүлэхийг хичээж байна.

Оросын хувьд ач холбогдол

Зарим шинжээч Бээжин Хойд Солонгосын Оростой харилцах харилцаанд "атаархаж" байна гэж үзэж байна. Москва, Пхеньян сүүлийн гурван жилийн хугацаанд, ялангуяа цэрэг-техникийн болон эдийн засгийн хамтын ажиллагааны чиглэлээр түншлэлээ мэдэгдэхүйц бэхжүүлсэн. Хойд Солонгосын хувьд Оростой харилцах харилцаа нь Хятадын монополоос салж, худалдааны эргэлтээ төрөлжүүлэх боломжийг олгосон боловч Хятад улс тэргүүлэгч нийлүүлэгч хэвээр байна. Ши Жиньпиний хувийн айлчлал нь Бээжин Пхеньяныг нөлөөллийн хүрээнээсээ гаргахыг хүсэхгүй байгааг харуулж байна.

Бээжин Пхеньяны цөмийн амбицыг "зөөлөн хязгаарлах" стратегийг баримталж байгаа тул Хойд Солонгос, Хятадын харилцаанд тэнцвэрийг хадгалах нь Оросын хувьд ашигтай байж болох юм. Хойд Солонгос цөмийн чадавхаа өргөжүүлэх санаатай байгаагаа нуугаагүй бөгөөд 2022 оны бичиг баримтад тусгагдсан цөмийн зэвсгийг урьдчилан сэргийлэх эрх нь бүс нутагт зэвсгийн өрсөлдөөнийг өдөөж болзошгүй нэмэлт эрсдэл учруулж байна.

Азид тогтворгүй байдал үүсэх нь Хятад, Оросын ашиг сонирхолд нийцэхгүй тул ийм өндөр түвшний харилцаа холбоо нь яриа хэлэлцээнд оролцогч бүрийн ашиг сонирхлыг харгалзан үзсэн нийтлэг үйл ажиллагааны чиглэлийг боловсруулахад тусалдаг. Хятад, БНАСАУ-ын удирдагчдын уулзалтын өдөр Хятадын албан тушаалтнууд Хойд Солонгос улстай хурцадмал харилцаатай хэвээр Өмнөд Солонгост дипломат айлчлал хийсэн байна. Бээжингийн үзэж байгаагаар хойгийн хувьд хурцадмал байдлыг бууруулж, цаашид мөргөлдөөн гарахаас зайлсхийх нь нэн тэргүүний зорилт байх ёстой.

 Эх сурвалж: polit.mn