З.БАТЦЭЦЭГ

Polit.mn сайтын Polit хуанли: “Төрсөн өдөр” буландаа нэгдүгээр сарын 1-нд төрсөн өдрийн эздийн нэг болох Олимпын наадмыг санаачлагч Пьер де Кубертенийг онцоллоо.  2024  он нь олимпын жил билээ.

Пьер де Кубертин  нь 1863 оны нэгдүгээр сарын 1-нд Парист төрсөн. 1937 оны есдүгээр сарын 2-нд Женев хотод нас барсан. Францын спорт, олон нийтийн зүтгэлтэн, барон, түүхч, багш, зохиолч. Орчин үеийн Олимпын наадмыг санаачлагч, Олон улсын олимпын хорооны ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан эрхэм.

Пьер де Кубертин Парист чинээлэг, язгууртны гэр бүлд төрсөн.  Чарльз Луис де Фреди, Агате-Габриэль де Мирвилл нарын гурав дахь хүүхэд болон мэндэлжээ. Залуу насандаа түүний үзэл бодлыг төлөвшүүлэхэд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн зүйл нь Францын нийгэм, Франц-Пруссын дайны үр дагавар, Европт болж буй бусад зэвсэгт мөргөлдөөнүүд байв. Тэр жилүүдэд Виктор Гюго Болгарыг чөлөөлөхийн төлөө Балканы дайны үеэр олон улсын байгууллагын тухай, ялангуяа энхийн замаар шийдвэрлэх асуудлыг тавьж байсан эх орон нэгтнүүдийнхээ оюун санаанд, үндэсний эрх чөлөөний асуудалд асар их нөлөө үзүүлсэн.

Гэр бүлийнхэн нь Пьер де Кубертинийг дотроо юу бодож байгааг бараг мэддэггүй байсан тул цэргийн дүрэмт хувцас өмсөхөөс эрс татгалзсанд, ялангуяа аав нь маш их гайхжээ.  Энэ нь бага залуугаасаа тодорхой нөхцөл байдлын улмаас армийн албанд амиа өгсөн хүмүүст бус дайнд сөрөг хандсаны үр дүн байв.

Түүний сонгосон түүх, уран зохиолыг гэр бүл нь шууд хүлээж аваагүй. Гэхдээ сурган хүмүүжүүлэх ухааныг илүү хүлээн зөвшөөрсөн. Залуу зохиолчийн "Британийн боловсрол: Коллеж ба их сургуулиуд", "Франц дахь англи хэлний боловсрол", "Атлантын далайн хоёр эргийн их сургуулиуд" номууд ар араасаа гарч ирэв.   Үүний зэрэгцээ өргөн утгаараа олон улсын харилцааны салбар түүний анхаарлын төвд байсаар ирсэн. 1887 онд тэрээр Нийгэм-эдийн засгийн асуудлын нийгэмлэгийн бага хуралд оролцов. 1888 онд Лондонд байхдаа В.Гладстонтой танилцаж, 1889 онд АНУ-д айлчилжээ.

Энэ жилүүдэд Пьер де Кубертин амьдралынхаа хамгийн гэрэл гэгээтэй үе болох дараагийн 20 жилийн нэгэн адил биеийн тамирын сурталчлагч, Европын ертөнцийн тулгамдсан асуудлын талаар бичсэн зохиолчийн хувьд адил идэвхтэй ажилласан.

П.Кубертин спортыг залуучуудын амьдралын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг, хувь хүний ​​​​зохистой хөгжлийн нөхцлүүдийн нэг гэж үздэг байв. Ялангуяа П.Кубертин регбид дуртай байсан бөгөөд Францын Racing Club болон Stade Français багуудын хооронд болсон Францын анхны аварга шалгаруулах тэмцээний финалын тоглолтонд шүүгчээр ажилласан.

П.Кубертин спортыг сурталчлахын тулд олон улсын тэмцээн зохион байгуулах санааны талаар маш их боддог байв. Олимпын томоохон археологийн олдворуудаас үүдэн Эртний Олимпын наадамд олон нийтийн сонирхол нэмэгдэж байгааг анзаарсан Кубертин Олимпын наадмыг сэргээх төсөл боловсруулж, 1892 оны арваннэгдүгээр сарын 25-нд Сорбонн, дэлхийд алдартай Парисын их сургуульд "Олимпизмын сэргэлт" сэдвээр илтгэл тавьжээ.

1894 оны зургадугаар сарын 23-нд П.Кубертиний хүчин чармайлт амжилттай болсон. Сорбонн хотод болсон Олон улсын хөнгөн атлетикийн конгрессоор “Олимпийн наадам сэргэснээр спортын болон олон улсын үүднээс ямар давуу тал бий болох нь эргэлзээгүй учраас эдгээр тоглоомуудыг орчин үеийн амьдралын шаардлагад нийцсэн зарчмын дагуу сэргээцгээе” гэсэн түүхэн шийдвэр гаргасан. Мөн Олон улсын олимпын хороо (ОУОХ) байгуулагдаж, П.Кубертин Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалыг хаших болов. Уг наадмыг дөрвөн жил тутамд зохион байгуулахаар болсон. Хэлэлцүүлгийн дараа конгресс П.Кубертиний найз Деметриус Викеласын саналыг эртний үеийн наадамтай залгамжилж байгаагийн илэрхийлэл болгон орчин үеийн анхны олимпын наадмыг Афинд зохион байгуулах саналыг дэмжив. Олимпын хорооны ерөнхийлөгчөөр Деметриус Викелас сонгогдов. Тоглоомууд 1896 оны дөрөвдүгээр сард болсон бөгөөд маш амжилттай болсон. Тэднийг дуусгасны дараа П.Кубертин ОУОХ-ны ерөнхийлөгч болжээ.

1900 онд Парист, 1904 онд Сент-Луис хотноо зохиогдсон дараагийн наадам нь тэдэнтэй нэгэн зэрэг болж буй дэлхийн үзэсгэлэнгүүдийн дунд олны анхаарлыг татсангүй, дараа нь олимпын хөдөлгөөн ноцтой бэрхшээлтэй тулгарсан. 1906 онд Афинд завсрын наадам (Гэхдээ үүнийг ОУОХ хүлээн зөвшөөрөөгүй) болж, Олимпийн наадам спортын хамгийн чухал арга хэмжээ болж, байдал өөрчлөгдсөн.

1916 онд дэлхийн нэгдүгээр дайны ид оргил үед П.Кубертин дүрэмт хувцсаа өмсөөд фронтод явж, Францын армид элсэв. Ийм нөхцөлд тэрээр ОУОХ-ны ерөнхийлөгчөөр үлдэх боломжгүй гэж үзсэн. П.Кубертин төвийг сахисан Швейцарийн төлөөлөгчийн хувьд хорооны гишүүдийн нэг Годефрой де Блонэйд эрх мэдлээ шилжүүлэхийг шаардав. 1919 онд дайн дууссаны дараа П.Кубертин дахин Олон улсын олимпийн хороог тэргүүлжээ.

1900 оны наадмаас хамаагүй илүү амжилттай болсон 1924 оны Парисын олимпын дараа П.Кубертин ОУОХ-ны ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа огцорчээ. Хорооны шинэ тэргүүнээр Бельгийн иргэн Анри де Байе-Латур болов. Пьер де Кубертин амьдралынхаа эцэс хүртэл ОУОХ-ны хүндэт ерөнхийлөгчөөр ажилласан. Тэрээр 1937 онд Женевт нас барж, ОУОХ-ны төв байр байрладаг Лозанна хотод оршуулжээ. Түүний зүрхийг тусад нь, эртний Олимпын балгасны ойролцоох хөшөөнд оршуулжээ.

П.Кубертин амьдралынхаа туршид хоббигоо олон талт байдлаар хадгалсаар ирсэн нь ХХ зууны эхний улиралд түүний бичсэн бүтээлүүдээс харагдаж байна. Түүний номууд: "Францын шастир", "Ашигтай гимнастик", "Ерөнхий түүх" дөрвөн боть, "Ирээдүйн хотын үндэс", "Олимпийн дурсамж". Лозаннад П.Кубертиний музей нээгдэж, олон хотод түүнд зориулсан хөшөө, баримлын бүтээлүүд босгожээ.

Пьер де Кубертин болон Олимпын хөдөлгөөнд оруулсан гавьяаг нь хүндэтгэн Олимпын наадмын үеэр "шударга тоглолт"-д үнэнч, эрхэмсэг байсны төлөө Олон улсын олимпын хорооноос олгодог медалийг бий болгосон.

Олон тамирчид, үзэгчид энэ шагналыг хамгийн чухал, бүр Олимпын алтан медалиас ч илүү үнэ цэнтэй гэж үздэг. Мөн ОУОХ Пьер де Кубертиний одонг тамирчны хүртэх хамгийн том шагнал гэж нэрлэжээ.

Пьер де Кубертин "Гол нь ялалт биш, харин оролцоо" эсвэл "Өө спорт, чи бол дэлхий!" гэх мэт алдартай үгсээс гадна,  "Ойрын ирээдүйд бид спортын тэмцээний талаарх үзэл санааг гажуудуулж, монополчилж, утсан хүүхэлдэйн театр болгох мэргэжлийн тамирчдын жигшүүрт бүлэг бий болохыг харах болно" гэж хэлж байжээ.

Эх сурвалж: www.polit.mn