Доктор Н. Энхтөр (фото 2020 он) – Намтрын товчоон

• Монгол улсын Засгийн газар - БСШУСЯамны захиалгаар “Чанарын позитив өөрчлөлт буюу Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн газрын зураг” /Үр дүнг ЮНЕСКО-д/ онол, аргазүйн төслийн /2016-2018 он/ удирдан гүйцэтгэгчээр ажилласан. Цаашид ахисан төвшинд ажиллах зорилт тавьж буй.

Мэргэшил: Нийгэм, Хүмүүнлэгийн ухаан., Мета - онол, аргазүй.,

Судалгааны үр дүн: Дэлхийн Шинжлэх ухааны түүхэнд Мета-онол, аргазүйн Үзэл баримтлал, Аргачлал, Неопарадигмыг шинээр боловсруулсан.,

МУИС-ийн Ховд дахь салбар сургуулийг “Тэргүүний заах аргазүйч оюутан” -Өргөмжлөл, “Улаан диплом” - бакалаврын зэрэгтэй дүүргэн, улмаар МУИС-ийн магистрантур, докторантурт Хэл бичгийн ухааны магистр, докторын зэрэг хамгаалсан.

МУИС-ийн Ховд дахь салбар сургуульд багш 1994 - 2007 он (“Шилдэг багш” шалгаруулалтад Тэргүүн байр-Өргөмжлөл 2 удаа.,)

Нийгмийн ухааны дээд сургуульд багш 2006–2008 он  (“Бүтээлч багш” өргөмжлөл.,)

Утга зохиолын боловсролын шинэчлэл академи ТББ 2007 эдүгээ хүртэл

Номин Холдинг ХХК-д менежер-зөвлөх 2010 - 2012 он

Мажестик буюу Оюуны гайхамшигт өв сэтгүүлд ажилтан 2013 эдүгээ хүртэл

Монгол улсын Их Хурлын даргын Орон тооны бус зөвлөх 2010 – 2012 он

Монгол улсын Ерөнхий сайдын Орон тооны бус зөвлөх 2012 – 2015 он

Боловсрол, Шинжлэх ухааны Яаманд “Алсын зайны зөвлөх” 2010–2021 он 

(Мета-онол, аргазүйн төслийн удирдан гүйцэтгэгч, Чанарын позитив өөрчлөлт буюу Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн газрын зураг тэргүүтэн Хүмүүнлэгийн технологийн хөтөлбөрийг таниулсан гэх зэрэг үзүүлэлтээр: Бага сургуульд “Цөм технологи” гэдгээр нэвтрүүлээд байгаа гэх мэт баримт олон...)

Google: Неопарадигм., Paradigm Shift.,

Насанжаргалын Энхтөр нь Мета-онол, аргазүйн бүтээлээрээ 2006 оны эхээр БСШУ-ны Сайдын нэрэмжит Судалгааны грант хүртэж байсан. 2012-2014 онд БСШУЯ-ны захиалгаар “Нийгмийн шинжлэх ухааны нэн тулгамдсан судлагдахуун /неопарадигм/ ба утга зохиолын боловсролын мета-онол, аргазүйн асуудал” SSA-028/2012 төслийн удирдагчаар ажилласан. Түүнчлэн 2016-2018 онд ЗГ-БСШУЯ-ны захиалгаар “Чанарын позитив өөрчлөлт буюу Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн газрын зураг” /Үр дүнг ЮНЕСКО-д/ төслийн удирдан гүйцэтгэгчээр ажилласан. Цаашид ахисан төвшинд ажиллах зорилт /Үр дүнг ЮНЕСКО-д/ тавьж буй.

• “Нийгмийн гэгээрэл ба утга зохиол шинжлэл” Мета - онол, аргазүйн бүтээлдээ Зохиогчийн эрхийн гэрчилгээг энэ 2017 онд авсан талаар...

2006 оны 01 дүгээр сарын эхээр Шинжлэх ухааны онолын сэтгэлгээний хамгийн хамгийн чадавх бүхий салбарынхаа судлагдахууны эмх цэгцийн буюу синергетикийн асуудлаар “Өдрийн сонинд” өргөн хүрээнд хэвлүүлэн дэвшүүлсэн. Энэхүү мэргэжлийн байгууллагын тухайн үеийн шалгаруулалтад ч “Шилдэг бүтээл”-ээр шалгарч дэмжигдсэн Мета-онолын бүтээлээрээ салбарын Сайдын нэрэмжит грантыг мөн 2006 оны эхээр авсан. Ингээд 2007 оны 06 дугаар сарын 20-нд Монгол Улсын Засгийн газрын 147 дугаар тогтоол, журам батлагдсан нь тохиолдол бус санагддаг. Энд холбогдох “Байгаль, нийгмийн ухааны шагналыг” гэхэд манай эрдэмтдээс математикийн радикалын онолоор, мөн физикийн зэрэг салбарт хүртсэн. Эдгээр тулгуур шинжлэх ухааны интегралчлал нь “Нийгмийн гэгээрэл ба утга зохиол шинжлэл” бүтээл мөн болов уу. Угаас “Байгаль, нийгмийн шинэ үзэгдэл, зүй тогтлыг шинээр нээж, шинжлэх ухааны нээлт хийсэн иргэн …-д олгох” шинэ парадигмын /Paradigm Shift or Scientific Revolution/ суурь заалт энд бүрэн хэрэгжсэнийг басхүү тодруулан дурдалтай. Энэ бүтээлдээ 2008 онд 3008 тоот Зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ авсан ба эдүгээ 2017 онд эл гэрчилгээг дахин шинээр аваад байна. Цаашид Патентийн чиглэлд анхаарч буй.

Аливаа зүйлийн үр дүнгийн онтологи, эпистемологийн судалгааны үзүүлэлтүүд нь дүрсээр буюу парадигмын төлөвөөр батлагдвал илүү үнэний мэдлэгт дөхөх талтай гэдгийг ЮНЕСКО-ийн мэргэжилтэн н.Бадарчийн шинэ парадигмын талаарх нэг сэдэвт бүтээлд ч цохон тэмдэглэсэн нь бий... Энэ ч утгаар нь өмнө Д.Урианхай “Дэлхийтэй минь адилхан монгол гэр ээ” гэх шүлгийнхээ ишлэлээс 2010 онд телевизээр шторк өгч байсан тохиолдол бий.

Манай улсын Боловсролын яам Барууны сүүлийн үеийн аргазүйд холбогдох олонх номыг 2013 - 2014 онд Монголдоо авчруулсныг судлаач би бээр гарчиглан гүйлгэн үзэж таарсан ба, Шинэ парадигмын үнэний мэдлэгийг “эрдэм шинжилгээ – сургалт - аргазүйн макро, микро, мега хүрээнд” Дэлхийн төвшинд шинээр бүтээснээ дахин бататган ойлгосон. Эдгээрт буй хэсэг бусаг сургалт - аргазүйн асуудлууд бүрэн нийлэгжсэн төлөв байдал бидний дээр нэр дурдсан “Нийгмийн гэгээрэл ба утга зохиол шинжлэл” /Оюун ба сэтгэлийг арга, билгийн зохилдлого хийгээд нэн шинэ философийн үүднээс авч үзэхүй/ Мета - онол, аргазүйн бүтээлд маань ажиглагдах нь барим тавим баримттай гэсэн үг.

            Шинэ парадигмын асуудал үнэмлэхүй  буюу түгээмэл /универсал/ байдлаар батлагдаж буйн нэгэн тод Зэрэглэлийн нэгийн нэгд баримт бол, Эйнштейний орон, цаг, тоон-чанарын тухайд хамаарангуйн онол, физикийн квантын онол, орчин үеийн математикийн суурь онол болох олонлогийн зэрэг онол, аргазүйн бүрэн төлөв бүхий “Мета – онол” өөрөө мөн.

- Монгол улсын Засгийн газрын 2007 оны 147 дугаар тогтоолын дагуу “Шинжлэх ухаан, технологийн салбарын шагналд” албан ёсоор дэмжсэн хийгээд ийм позитив утгатай дүйж буй байгууллага, эрдэмтэн судлаачдаас заримыг тодотгон нэрлэвэл:

- Уг бүтээлийг Ховд их сургуулийн Эрдмийн зөвлөлийн их семинар (тэрчлэн Монгол хэл,  уран зохиолын тэнхимийн хурал болон багш - оюутнуудын албан ёсны форум, семинар) 2005-2006 оны хичээлийн жил, Монгол улсын Боловсрол, Соёл, Шинжлэх ухааны Сайдын нэрэмжит судалгааны Грант олгох зөвлөл-2006 болон Грант дэмжлэгт Анхны хэвлэл УБ., 2009: Бээжингийн Их сургууль (Дулаан болон бусад), Санкт – Петербургийн Их сургууль (М.П.Петрова болон бусад), Индианагийн Их сургууль (Б.Бауманн, К.Атвүүд болон бусад), Монгол улсын Боловсролын Их сургууль (Д.Оюунбадрах, проф Д.Хүү болон бусад), Монгол улсын Их сургууль (С.Төмөрбат,  Ж.Бат-Ирээдүй, Д.Бадамдорж, Г.Цэрэн, Г.Лодой болон бусад), Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн “Алтан өд” наадам-/2002, 2004/ 2005, 2009, 2010 /Шилдэг бүтээл-Өргөмжлөл 2005, 2009 он/, Боловсрол, Соёл, Шинжлэх Ухааны Яамны харьяа Соёл, урлагийн хорооны “Шилдэг бүтээл” шалгаруулалт-2009, Springer ном, сэтгүүлийн газар (Марк де Джон болон бусад), Xinhua News Agency etc, Соёл урлагийн их сургуулийн зарим удирдлагууд болон Соёл судлалын тэнхимийн семинар, Олон улсын Монгол судлалын холбоо (Д.Төмөртогоо, Т.Кристина, Д.Заяабаатар болон бусад), Шинжлэх Ухааны Академийн Тэргүүлэгчдийн газар (Б.Энхтүвшин, Т.Дорж, Д.Рэгдэл, С.Баяннасан, Б.Авид болон бусад), Хэл зохиолын хүрээлэн (Х.Сампилдэндэв, С.Байгалсайхан, Б.Катуу, Л.Болд зэрэг), Түүх, археологийн хүрээлэн (С.Чулуун болон бусад), Монголын нууц товчоо төв (Д.Цэрэнсодном), Сүхбаатар дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар (Засаг дарга Д.Бадарсан болон бусад), Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар (Ү.Ганболд-2015 он, М.Отгонбаяр - 2017 он, Ц.Уртнасан - 2020 он болон бусад., Нийслэлийн соёл, урлагийн газрын дарга Ж.Дамдинцэрэн, Ч.Бат-Эрдэнэ, н.Дэлгэрмаа болон бусад, Нийслэлийн Боловсролын газрын дарга Ж.Гантулга болон бусад), Байгаль орчин, Аялал жуулчлалын яам (Төрийн нарийн бичгийн дарга Ц.Цэнгэл болон бусад), Монголын Энх тайван, Найрамдлын Байгууллага (Хэрэг эрхлэх газар – Р.Баярсайхан болон бусад), Монголын Үндэсний Их сургууль (Захирал Б.Дашдолгор, Дэд захирал Г.Шийрав, профессор - зөвлөх Х.Цэдэв болон бусад), Үндэсний Техникийн Их Сургууль (Профессор Ч.Өсөхбаяр болон бусад), Эдийн засаг, бизнесийн Олон улсын сургуулийн Эрдмийн зөвлөл (Профессор Т.Султан болон бусад), Монгол улсын Зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ олгох хууль эрхзүйн холбогдох газрууд, Номин Холдинг ХХК – Мажестик буюу Оюуны гайхамшигт өв сэтгүүлийн редакц (А.Шагдарсүрэн, Р.Содном, Ш.Баярсайхан, В.Хүрэлхад болон бусад), Монос групп (Ерөнхийлөгч Л.Хүрэлбаатар болон бусад), Утга зохиолын боловсролын шинэчлэл академи (М.Баттөмөр, Шаг.Цэнд-Аюуш, Ш.Ганхуяг, Я.Наран, Д.Лиза болон бусад), Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар (Ахлах зөвлөх, улс төрч, физикч Н.Алтанхуяг болон бусад), Монгол Улсын Их хурал (Экс Спикер Д.Дэмбэрэл, З.Энхболд болон Спикер М.Энхболд бусад), Монгол Улсын Засгийн газар – Боловсрол, Соёл, Шинжлэх ухаан, Спортын Яам (Холбоос: https://11-11.mn/ticket/1707255295/, [Doc]үзэх (46,98 КВ) - www.mecss.gov.mn/data1707/Энхтөрийн%20Бүтээл.docx, Хүний эрхийн Үндэсний комисс (ХЭҮК-ын гишүүн, гавьяат хуульч Н.Ганбаяр болон бусад), Голомт банк (Ерөнхий захирал Ө.Ганзориг болон бусад), Монголын Эдийн засгийн форум (Удирдах зөвлөлийн дарга П.Цагаан болон бусад), Ард Түмний Онц Зөвлөл (Философич, хуульч Ц.Нарангэрэл болон бусад), Монголын Залуучуудын Холбоо (Ерөнхийлөгч А.Мөнхбат болон бусад), Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэл (Удирдах Зөвлөл - Ерөнхийлөгч Б.Галаарид болон бусад), Дашчойлин хийдийн захиргаа –Эрдмийн зөвлөл (Хамба, доктор Ч.Дамбажав), “Эрдэнэт үйлдвэр” - Төрийн өмчит үйлдвэрийн газар /Д.Үүрийнтуяа болон бусад/, Боловсрол, Соёл, Шинжлэх ухаан, Спортын Яамны харьяа Боловсролын хүрээлэн (М.Итгэл болон бусад), Боловсролын үнэлгээний төв (Мэргэжилтэн Д.Энх-Амгалан болон бусад), Төрийн албаны зөвлөл (ТАЗ-ийн гишүүд болон Ажлын албаны дарга, мэргэжилтнүүд) зэрэг байгууллага, эрдэмтэн судлаачид сайшаан дэмжиснээр (“Нийгмийн гэгээрэл ба утга зохиол шинжлэл” УБ., 2009, 2017 pdf,. 2018 оны 12 дугаар сарын 27), хэвлэн нийтлэхийг зөвшөөрсөн болой. Санал дүгнэлт авах явц үргэлжилж байна...

• Нэр дэвшүүлэх үндэслэлийн тухайд:

Америкийн эрдэмтэд “Шинэ шинжлэх ухааны нээлт” бүхий хэмээсэн “Нийгмийн гэгээрэл ба утга зохиол шинжлэл” (Оюун ба сэтгэлийг арга, билгийн зохилдлого хийгээд нэн шинэ философийн үүднээс авч үзэхүй) бүтээлийн Шинэ шинжлэх ухааны бүх салбар дундын нээлтийн (Сэрэл-сэдэв., Хүртэхүй-өгүүлэмж., Төсөөлөл-хүртэхүйн явц., Сэтгэхүй-үзэл баримтлал., Сэтгэхүйн явц-аргачлал., Сэтгэхүйн Мета үр дүн-Неопарадигм) эрчимт-онч дохио бүхий өндөр үр дүнгийн иж бүрэн үзүүлэлтээс /Neoparadigm Shifts 1-8 by Enkhur Nasanjargal/ товъёолбол:

Хүний нийгмийн хөгжлийн орчин үеийн оновчтой төсөө загвар /Үзэл баримтлал/, Гурван шулууны огтлолцол буюу гурамсан зангилааны зарчим /Аргачлал/, Монгол гэрийн аналоги төсөө бүтээх арга буюу орчин үеийн бичиг зохиолын онолын байгууламж /Суурь кодочлол - Неопарадигм/ болон Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн Гэр позитив өөрчлөлт /Түлхүүр тайлал/, Шинжлэх ухаан-Технологи- Инновацийн бодлогын шинэчлэлт” /Мета-зөвлөмж: 5.1-2/: Чанарын позитив өөрчлөлт буюу Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн газрын зураг /Хүмүүнлэгийн технологийн хөтөлбөр: Neoparadigm Shifts 1-8 by Enkhtur Nasanjargal/ боловсруулж, бүх шатны институт төдийгүй эрдэмтэн судлаачид, олон нийтэд хэлэлцүүлж, позитив /эерэг, орчин үеийн, синергетикийн, бүхэнд хүртээмжит, бүх нийтийн эрх ашгийн тулд/ үнэлгээ аваад байна... (Google: Чанарын позитив өөрчлөлт буюу Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн газрын зураг...)   

Л.Витгенштэйн нэгдмэл үнэт зүйлийн төсөөллийн санаагаа улс үндэстнүүдийн хэлнүүдийн байгууламжийн параллель шинж хийгээд үүн дээр үндэслэн дээд логикт философийн эрчимт хүчиллэг дүр төрхөөр дамжуулан боловсруулах тухайд төсөөлсөн төдийгүй ерөөс хөгжлийн асуудал үүгээр дамжин шийдэгдэх тухайд үнэт санааг хойч үед уламжлуулсан нь эдүгээ зуун дамжин Монголчууд бидний үндсэн сууц болох Монгол гэрийн позитив /эерэг, орчин үеийн/ сэтгэлгээний Шинэ шинжлэх ухааны төрхшлөөр дамжин /Neoparadigm Shifts 1-8 by Enkhtur Nasanjargal/ ийнхүү Дэлхий дахинд Хүн төрөлхтний сэтгэлгээний нэгдсэн мэдлэгийн үнэт зүйлийн парадигм байдлаар хүртэгдэж байна...

      Шинэ шинжлэх ухааны сэтгэлгээний хувьсгалт эл эргэлтийн ерөнхий хийгээд тусгай параметрийн үзүүлэлтүүд нь Дэлхийн шинжлэх ухааны түүхэн дэх Т.Куны “Шинжлэх ухааны хувьсгалуудын бүтэц” хэмээх номын гаргалгааны дүгнэлтүүдээр бүрэн батлагдаж буйг басхүү тэмдэглэе. Өөрөөр хэлбэл, энд дурдагдсан бүтээл нь, бидний нээлтийн “Neoparadigm Shift 1-8” хэмээх Хүмүүнлэгийн сэтгэлгээний өндөр технологийн үр дүнгийн үзүүлэлтүүдийг тайлан унших хамгийн ерөнхий хийгээд тусгай аргачлалын бүрэн шинжит мөн.

• Бүтээлийг боловсруулж (туурвиж) эхэлсэн болон дууссан хугацаа:

Нэгдүгээр үе шат: 1989–2006 оныг хамарсан буюу энэ үед эрдмийн зэрэг хамгаалж, уг бүтээлийн анхны хэвлэлийг хэвлүүлж, мэргэжлийн байгууллага хамт олонд хэлэлцүүлэгдэж, Шилдэг бүтээлээр шалгарч байсан.

Хоёрдугаар үе шат: 2006–2008 оныг хамарсан буюу профессор багш, судлаач, оюутнуудад (200 орчим гар бичмэл бүхий дүгнэлт, холбогдох видео бичлэг байгаа) хэлэлцүүлсэн.  

Гуравдугаар үе шат: 2008–2010 оныг хамарсан буюу Мета-онолын боловсруулалтын ахисан шатанд уг бүтээлийн үр дүнгийн үзүүлэлтүүдийг эмхэлж, дөрвөн боть болон хавсралтаар хэвлүүлсэн. Гол үр дүнг Америк, Япон зэрэг орны эрдэмтэд “New Scientific Discovery” (Шинэ шинжлэх ухааны нээлт) хэмээн дүгнэн нэрлэж, олон улс орнууд, дипломат төлөөлөгчийн газруудад англи, орос хэлээрх сэтгүүлд хэвлэгдэн түгээгдсэн.

Дөрөвдүгээр үе шат: 2010–2012 оныг хамарсан буюу 2007 оны салбарын эрдэмтдийн хамтын интеграл төслийн саналыг дахин боловсруулж батлуулах, хэрэгжүүлэх анхны алхмуудыг олон төвшинд бодит ажил хэрэг болгосон. www.med.gov.mn сайтад 2013-2015.02 дугаар саруудад Хүмүүнлэгийн технологийн түлхүүр тайлал, салбар дундын төслийн боловсруулалт болон шинжлэх ухаанч хөгжлийн үнэт санал, санаачлагууд тавигдсан.

Тавдугаар үе шат: 2012–2014 оныг хамарсан буюу Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн түлхүүр тайлал иж бүрдлүүдийг (1-3 технологийн шийдлүүд болон Газрын зураг) ахисан төвшинд боловсруулж, шинэ сэтгүүл эрхлэн хэвлүүлж, улмаар дурдсан судалгааны мета-үр дүнг нэгтгэн, тусгайлан таниулсан. БШУЯаманд үр дүнгийн итгэлцүүрийг хүлээлцэж, гурван талт гэрээ байгуулагддаг ёс журмын дагуу хандсан. 

Зургадугаар үе шат: 2014-2015 оныг хамарч буй буюу Шинэ шинжлэх ухааны хөгжлийн түлхүүр тайлал бүхий Хүмүүнлэгийн технологийн иж бүрэн хөтөлбөрийг боловсруулж, бүх шатны институтэд таниулж, позитив үнэлгээ авсан. Шинжлэх ухаан, технологийн Тэргүүлэх онол, аргазүйн чиглэл, цөм технологийг шинээр бүтээсэн нь Дэлхийн шинжлэх ухааны түүхээр батлагдаж буй.

Энэхүү Дээд ухамсрын мэдлэгийн үнэ цэнэ бүхэллэг орших Үндэсний технологийг тогтвортой бодлого болгон хэрэгжүүлэхийн тулд, Шинэ шинжлэх ухааны интеграл мэдлэгийн илрүүлэлтээ бүх нийтэд түгээхээр зорьж, ШУА-ийн Удирдлагуудын дэмжисний дагуу Их чуулганы албан ёсны хуралдаан дээр Хүрээлэнгүүдийн захирал, эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга нарт Мета судалгааны үр дүнгээ өргөн бариад буй...  

Ийнхүү мэргэжлийн салбарын болон салбар дундын академич, эрдэмтэн нийт зуу гаруй тэргүүлэх судлаачид уг бүтээлд дүгнэлт бичиж нийтэлсэн; цөм технологийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлсэн; олон зуун ишлэл санааг институтын төвшинд ашигласаар буй; үр дүнгийн үзүүлэлтүүдийг Яамдад хүлээлгэн өгсөн; чанарын шинэчлэл цаашид бүхэл систем, институтуудын төвшинд үргэлжлэн, үр өгөөжөө өгөх нөхцөл, боломж монголд төдийгүй бусад оронд нээлттэй юм;

“Өдрийн сонин”-ны редакц (Ж.Сандагдорж), “Зууны мэдээ” сонины редакц (Д.Отгонбаяр) болон бусад – 2017.09.15 – 2020.06.30 /Үргэлжлэл бий.../.,