Төмөрбаатарын БАТСАЙХАН
Түүхийн ухаан доктор, судлаач Р.Болдтой цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.
-Юуны өмнө танд Энхийг сахиулагчдын өдрийн мэнд хүргэе. Энэ үйл ажиллагааны эхлэлийг тавьсан гол хүмүүсийн нэг нь та шүү дээ?
-Баярлалаа. Энхийг сахиулах ажиллагааны эхлэлийг тавигсад гэвэл “Тусгаар тогтнол” сонины Зоригоо, Баяраа, Стратегийн хүрээлэнгийн генерал Ч.Пүрэвдорж, С.Баяр, ЗХЖШ-аас генерал Ц.Дашзэвэг, Г.Рагчаа, Тамгын газрын Ч.Сосорбарам, яамнаас сайд Ж.Гүррагчаа, генерал С.Баасанхүү нар энэ тэргүүнд дурдагдана. Дашрамд хэлэхэд Украины санаачилгаар энхийг сахиулагчдын олон улсын өдрийг 2002 оноос тэмдэглэж ирсэн юм шүү дээ.
-Манай улс НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаанд идэвхтэй оролцогч улс орнуудын нэг болсон. Дэлхийн халуун бүсүүд рүү цэргээ илгээгээд нэлээд хугацаа өнгөрлөө. Цэргүүд маань үүргээ амжилттай гүйцэтгэж, улс орныхоо нэр хүндийг өндөрт өргөж байна. Улс орны хувьд өндөр ач холбогдолтой ажиллагаа гэж үзэж байна?
-Энхийг сахиулахад дэлхийн 120 гаруй улс цэрэг хандивладгаас манайх одоо 24 дүгээрт жагсаж байна. Үүрэг гүйцэтгэж байгаа бүрэлдэхүүний маань 17 хувь нь эмэгтэй албан хаагч. Бусад улстай харьцуулахад харьцангуй өндөр үзүүлэлт юм. НҮБ-ын дүрмээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэх далбаан дор улс бүр энхийг сахиулахад дор дороо л өөрийн бодолтой оролцдог. Тухайлбал, улсынхаа нэр хүндийг өргөх, цэргийн албан хаагчдыг бодит нөхцөлд дадлагажуулах, сэтгэл зүйн бэлтгэлтэй болгох, газар орныг судлах, мэдээлэл цуглуулах гээд л. Энэ бүгд чинь сургамж, дадлага, чадвар суулгах ач холбогдолтой юм. Энэ бүгдийг шингээн үүргээ амжилттай гүйцэтгэж ирсэн цэргийн албан хаагчдаа магтахаас өөр яах билээ. Харин манай улсын хувьд уг нь аюулгүй байдлаа улс төр, дипломатын аргаар хамгаалах бодлоготой. Энэ хүрээнд цэргээ НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаанд идэвхтэй оролцуулж ирсэн шүү дээ. Гэтэл энэ зорилго, холбоос бараг дурдагдахаа больсноор гол ач холбогдол нь бүдгэрч байгааг цаашид анхаарах шаардлагатай мэт.
-Олон улсын энхийг сахиулах ажиллагааны төсөв “танагдаж”, цаашид НҮБ-ын нөлөө ч “сулрах” тухай яриад эхэллээ. Ер нь энхийг сахиулах ажиллагааны төлөв яг одоо ямар байгаа вэ?
-Олон улсын харилцааны тогтолцоо олон төвтэй болж буйн нөлөө, олон улсын эрх зүйг зарим том гүрэн үл тоомсорлох болсон зэрэг нь НҮБ-ын нөлөөг мэдэгдэхүйц сулруулж байгаа нь ортой. Энэ байдал ч 75 мянган хүнтэй байсан НҮБ-ын энхийг сахиулагчдыг эдүгээ 45 мянга болтол багасахад хүргэсэн. Цаашдаа ч ингэж нөлөөлнө. Үүнд бид ч бэлэн байх хэрэгтэй байх.
-Ер нь иргэдэд та нэг мэдээлэл өгөөч. Энхийг сахиулахад манай төрийн цэргийн гэсэн нэртэй олон байгууллага оролцдог. Эд нар чинь зорилго чиглэл нь нэг юм уу, агуулгын ялгаа нь юу юм бэ. Товчхон тайлбарлахгүй юу?
-Энэ асуултыг арай өөрөөр л хөндмөөр санагдлаа. Монгол бол төвлөрсөн удирдлагатай, төрийн нэгдмэл ой санамжтай улс. Үүний нэгэн адил төрийн цэргийн байгууллагуудад төрийн захиргааны болон цэргийн мэргэжлийн нэгдмэл удирдлага л хэрэгтэй. Манайд орон нутгийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлснээс эдийн засгийн хөгжил мөн чанартаа саарсан. Бүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлалаар үүнийг засахыг оролдсон ч нэг л тодорхойгүй. Үүнтэй агуулга адилаар манайд төрийн цэргийн байгууллага нэртэй цэргийн цол дүрэмт хувцас хэрэглэдэг чиг чигээ харсан зургаа, долоон толгой бий болж. Эдгээрийн дийлэнхийг иргэний байгууллагын чиглэлээр хөгжүүлэх байсныг бид “алдсан”. Энэ бол аюулгүй байдлын салбарт тавих иргэний хяналт суларч сарнисны илрэл. Батлан хамгаалах бодлого, цэргийн байгуулалтын тэргүүлэх зарчим нь иргэний хяналт, гэтэл энэхүү зарчмыг ойлголгүй ухарсан. Цэрэг, цэрэгжүүлсэн байгууллагын нэгдмэл байдал суларч байгаа нь төр сульдаж буйн илрэл гэж харж байна.
-Дэлхий дахины геополитикийн байдал түгшүүртэй болсноос бид төвөгтэй байдалд байна гэж манай улстөрчид үе үе мэдэгддэг. Энэ нөхцөлд цэргийн олон байгууллага чинь ард олноо ямар нэгэн аюулаас хамгаалах чиг чигтээ үүрэгтэй байдаг биш үү?
-За манай бэрхшээл дотоодын бодлогоос 90 хувь шалтгаалж байгаа болохоос биш “муу эр дайнд хөөрнө” гэдэг шиг энд тэндхийн дайн дажин биднийг хүндрүүлээд үнэ өсгөөд байгаа зүйлгүй. Бидэнд тулгарсан, тулгамдсан аюул гаднаас байна уу, эсвэл өөрсдөөс маань шалтгаалж байгаа эсэхээ бодитойгоор үнэлж байж хэн ямар үүрэгтэй байхыг тодорхойлох биз. Цэрэг бол гаднаас учрах цэргийн аюултай л тэмцэх үүрэгтэй. Их гүрний дээрэнгүй үзэлтэй цэрэг тэмцэхгүй, энэ бол дипломатын үүрэг. Эдийн засгийн дагуул болохын эсрэг, оюун санааны түрэмгийллийн эсрэг хэн тэмцэх вэ, ер нь аюулгүй байдлын салбарт шинэчлэл хийж байна гээд элдэв нэр томьёогоор хөөцөлдөх шаардлагагүй, бас “болзошгүй” гэдэг нэрийн дор аюул зохиох ч хэрэггүй. Энэ бүхнийг тунгааснаар төрийн цэргийн байгууллага ямар үүрэгтэй байх нь ойлгомжтой болно.
-Тэгвэл цаашид Зэвсэгт хүчин, Батлан хамгаалах бодлого хэрхэн шинэчлэгдэх шаардлагатай гэж үзэж байна вэ. Үндэсний сөрөн тэсвэрлэх бодлого гээд зүйлийг их ярих болсон байна?
-Жирийн иргэн хүртэл манайд хугацаат цэргийн албаны хугацааг уртасгах, багасгахын үр дагаврыг ойлгодог, эсвэл хоцрогдсон нүсэр МиГ-29 онгоцны оронд хөдөлгөөнт байдлыг дэмжих тээврийн мөн шуурхай байдлыг хангах хөнгөн нисдэг тэрэгнүүд хэрэгтэй гэдгийг чинь ялгадаг болсон цаг. Иймд цомхон чадварлаг байх зарчмаа сэргээн уламжлалт бүтцээс татгалзаж, байлдах биш харин сэрэмжлэх мэдээлэх үндсэн чиг үүрэгтэй тусгай зориулалтын хүчин, барилга-инженер, агаарын довтолгооноос хамгаалах, кибер болон хиймэл оюун ухаанд түшиглэсэн бүтэцтэй зэвсэгт хүчнийг бий болгох, үүний тулд бусдын дагуул биш, өөрийн бодлоор явах нь чухал. Ингэж бие даасан, өөрийн толгойтой байхын тулд аюулгүй байдлын салбарын сургалтын үндэсний тогтолцоо бүрэлдэж, бэхжиж зүг чигээ нэгэнт олсныг түшиглэж, голлох дээд албан тушаалд томилдог болох, гадаадад утга учиргүйгээр олон цэргийн албан хаагчдыг сургах “марафон”-ыг зогсоож, тоог одоогоос хязгаарлах, багасгах, зарим улсад сургахаас татгалзах хэрэгтэй. Үгүй бол эерэг биш харин сөрөг үр дагавар үүсгэх хандлага цухалзах болсон. Ер нь бол нэг л биш ээ. Манай нөхцөлд Үндэсний сөрөн тэсвэрлэх стратеги бол дэд бүтэц, онцгой байдал, эрүүл мэнд, боловсролын салбарт маш чухал. Батлан хамгаалах нэгдмэл тогтолцооны үндэс нь орон нутгийн хамгаалалт. Энэ бол эх орноо хамгаалахад бүх нийтийн оролцоог хангахад чиглэсэн үзэл баримтлал. Үүнд сөрөн тэсвэрлэх чадавхтай болох стратеги ч хамаарагдана. Харин энэ тогтолцоо, үзэл баримтлал, стратегийн дор төрийн цэргийн байгууллагууд нэгдэж чадахгүй байгаа нь туйлын харамсалтай.
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 28. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 102 (7844)
Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.
Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.
Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn
