Агуу суутнууд

Даосизмыг үндэслэгч Лао- Зы  /мэө 604он/

З.Батцэцэг

Лао- Зы гэж Хятадын агуу гүн ухаанч Ли Эрийн хүндэтгэсэн нэр юм. Тэрбээр Даосизмыг үндэслэжээ. Түүний амьдарлын талаар мэдээлэл бага байдаг. Жуан-Зыгийн бичсэн “Лао-Зыгийн амьдарлын талаар” өгүүллээс үзхэд тэр Конфуцигаас арай ахмад байсан байна. 1973 онд Мавандуе хотын ойролцоо булш илрүүлж, судалж үзхэд, Хан үеийн болох нь тогтоогдсон. Уг булшнаас даавуун дээр бичсэн Лао-Зыгийн хоёр бүтээл олдсон байна.

Тэрбээр Чу хант улсын Цюйжень тосгоны Ку гацаанд мэндэлжээ. Жинхэнэ нэр нь Ли Эр юм.  Харин Лао- Зы гэдэг нь багш Лао гэсэн утгатай. Домогт өгүүлснээр ээж нь түүнийг хэвлийдээ 81 жил тээгээд, төрүүлэхэд, тэр бууралтсан байсан гэдэг. Ли модны дор төрсөн учир Ли овог авчээ. Харин том чихтэй байсан тул Эр буюу чих гэдэг нэртэй болсон байна.

Ли анх Чу хааны ордонд улсын архивын хамгаалагч, түүх бичээч байв. Энэ үедээ нийслэлд удаан амьдарч, өөрт нь итгэж хүлээлгэж өгсөн албан ёсны, уран зохиолын бичиг баримтуудыг хадгалан цэгцэлдэг байжээ. Тэрбээр сонссон, үзсэн, уншсан сэтгэгдэл дээр үндэслэн дэлхий ертөнцийн үүсэл хөгжлийн талаар өөрийн дүгнэлтээ хийнэ.  Үүнийгээ зохиол болгон бичсэн нь Хядатын гүн ухаанд их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Лао-Зыг амьдарч байх үед боолчлолын нийгэм феодалын нийгмээр солигдсон байна. Зан үйлийн дүрэм дээр тулгуурласан боолчлолын талаар тэрбээр “Зан үйлийн дүрэм нь үнэнч байдлыг алдагдуулж, эмх замбараагүй байдлыг үүсгэдэг” гэж хэлжээ. Мөн феодалын нийгмийг удаа дараа шүүмжилж байсан юм. Энэ үзэл бодолдоо бат зогсож, “Хууль тушаал нэмэгдээд ирхээр, хулгайч дээрэмчид бас нэмэгддэг” гэдэг байжээ.

Чугийн хаант засаглал сулармагц тэрбээр ажлаа орхин, ганцаар амьдрахаар шийдэв. Бодит амьдарлаас татгалзан, аз жаргал гэж юу вэ гэдгийг зөвхөн өөртөө эрж хайхаар болжээ. Түүнийг хотоо орхиж явахад, хил дээр цэргүүд өөрийг нь дурсах ямар нэгэн зүйл үлдээгээч гэхэд гар бичмэлээ үлдээсэн гэх домог бий.  Түүнийг зарим түүхийн хуудсанд “Дао дэ зинь” гэж нэрлэсэн байдаг. Лао-Зы хэлэхдээ “Сайн үйлдэл устай адил. Ус бол амьд амьтанд ач тусыг л авчирдаг. Бүгд сайн зүйлсийг сайн гэж мэдвэл муу бүхэн бие болно. Оршихуй, эс оршихуй бие биенээ үүсгэнэ. Хэцүү, амархан хоёр бие биенээ бүтээнэ. Өндөр, нам хоёр хэлбэрийг үүсгэнэ. Өнгөрсөн, ирээдүй хоёр нэг нэгнээ дагана” гэж  бичсэн байдаг. Мөн тэрбээр “Уснаас илүү зөөлөн, сул дорой зүйл гэж үгүй. Гэхдээ ус хатуу, хүчтэй зүйл рүү дайрдаг. Хэн ч түүнийг дийлдэггүй. Тиймээс зөөлөн нь хатуугаа ялдаг. Сул дорой нь хүчтэйгээ дийлдэг” гэж үздэг байжээ. Лао-Зы  “Би гурван эрдэнэстэй. хүнд хайртай чанар, хэмнэлттэй, эцэст нь би бусдын түрүүнд байж зүрхлэхгүй” гэж хэлсэн байдаг.

Эх сурвалж: www.polit.mn