Түүхийн үнэт өв

2022-09-13
Нийтэлсэн: Админ
 1 мин унших

Д.ЦЭРЭННАДМИД

 

Монголын түүхтэй холбоотой олон сонин сайхан өв соёлын дээж байдаг. Түүний нэг нь Төв аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутагт байдаг Цогт тайжийн бичигт хад юм. Энэхүү дурсгал нь тус сумын төвөөс урагш 20 гаруй километрт орших Тарамцагийн уулын шуварга Хутаг  уулын өвөрт бий. Уг бичигт хадыг "Дуут хад" гэдэг юм. Учир нь гэвэл энэ хадны зарим хэсгийг тоншиж үзэхэд түүнээс ширмэн тогооных шиг донгиносон авиа гардаг. Тэхдээ бас төгөлдөр хуурын товч сэлгэх шиг өнгө бүрийн дуу сонсогдоно. Нөгөө талаар энэ хад хар өнгөтэй ч дотроос нь цагаан саарал өнгө тодордог байгалийн гайхамшигт тогтоцтой юм. Тиймээс Халхын дайчин домогт тайж Цогтын үгэн бичээс хар самбар дээр цагаан шохойгоор бичсэн мэт тодоор хэдэн зуун жилийг элээжээ. Хадны бичээсийн учрыг тайлбарлавал, Монголын эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч Цогт хунтайж 1621 оны намар Хангай ханы Цэцэрлэг уулнаа ан авлаж явахдаа өндөрт гарч нэг шүлэг чээжээр зохион уншсаныг хамт явсан Эрх хиа гэгч нь бичиж авчээ. Тэр шүлгийг 1624 онд Дайчин Хиа, Гүенбаатар хоёр уг дуутын хар чулуу хэмээх хаднаа 28 мөр болгон монгол бичгээр сийлэн үлдээсэн түүхтэй ажээ. Долоон бадаг шүлгийн утга нь Цогт тайж хайртай Халуут хэмээх эгчээ дурсан бчисэн юм гэдэг. Цогт тайжийн хамгийн дотно эгч нь холын холд бэр болон одоход угаас улс төрийн хувьд ганцаардалд ороод байсан Цогт тэр эгчийгээ ихэд үгүйлдэг байв. Автай сайн хааны ач Бахарай хошуучийн хүү цоохор Цогт ганцаардах болсон шалтгаан нь Манжуудын Монголыг эзлэх санаархлыг эсэргүүцэн тэмцсэн Цахарын Лигдэн хааны тэмцлийг Ар Монголоос бараг ганцаар дэмжиж байсанд оршдог ажээ. Цогт тайжийн цэрэг Манжийн Гүш хааныхантай Хятадын Хөх нуур хүртэл хэрхэн тэмцэж байсан тухай бид "Цогт тайж" киноноос үзсэн шүү дээ. Уг кинонд Дуутын бичигт хад өнөөгийн дүрээрээ тод гардгийг нэхэн санаарай.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ЕСДҮГЭЭР САРЫН 13. МЯГМАР ГАРАГ. № 176 (6908)

 

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

3 цаг 56 мин
Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

6 цаг 22 мин
Н.Ариунболд: Шахмал түлшний аюулгүй байдалтай холбоотой зөрчилд үйлдвэрлэгчээс нөхөн төлбөр шаардах боломжтой

Шахмал түлшний угаарын хийн хордлого ба хохирогчдын эрхийн талаар өмгөөлөгч Н.Ариунболдтой ярилцлаа. 

14 цаг 48 мин
Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

УИХ-ын гишүүн У.Отгонбаяр нарын 25 гишүүн хаврын морин уралдааныг сэргээн з

14 цаг 48 мин
Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

Өчигдрийн улс төр Ерөнхий сайд Н.Учралын мэдэгдлээр эхэлж, Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхи

14 цаг 48 мин
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг олонх дэмжиж, чуулганд танилцуулахаар боллоо

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг олонх дэмжиж, чуулганд танилцуулахаар боллоо

Өчигдөр 14 цаг 30 мин
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг парламент “дэнсэлнэ”

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх өчигдөр бүрэн эрхийн хугацаанаасаа өмнө чөлөөлөгдөх хүсэлт гаргаж буйгаа мэдэгдлээ. 

Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Тэдэнд ойлгох багш, дэмжих орчин л хэрэгтэй

Хүүхэд бүрийн тэгш суралцах эрхийн төлөө гарын үсгээ зураарай Хүүхэд бүр сургуулийнхаа хаалгаар инээмсэглэн орж, бусдын адил сурч хөгжих эрхтэй.

Уржигдар 13 цаг 44 мин
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэн шийднэ

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэн шийднэ

Уржигдар 13 цаг 15 мин
А.Үйлстөгөлдөр: Ерөнхийлөгч үүрэгт ажлаас чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өнөөдөр өгнө

А.Үйлстөгөлдөр: Ерөнхийлөгч үүрэгт ажлаас чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өнөөдөр өгнө

Уржигдар 13 цаг 11 мин