Д.ЦЭРЭННАДМИД
Монголын түүхтэй холбоотой олон сонин сайхан өв соёлын дээж байдаг. Түүний нэг нь Төв аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутагт байдаг Цогт тайжийн бичигт хад юм. Энэхүү дурсгал нь тус сумын төвөөс урагш 20 гаруй километрт орших Тарамцагийн уулын шуварга Хутаг уулын өвөрт бий. Уг бичигт хадыг "Дуут хад" гэдэг юм. Учир нь гэвэл энэ хадны зарим хэсгийг тоншиж үзэхэд түүнээс ширмэн тогооных шиг донгиносон авиа гардаг. Тэхдээ бас төгөлдөр хуурын товч сэлгэх шиг өнгө бүрийн дуу сонсогдоно. Нөгөө талаар энэ хад хар өнгөтэй ч дотроос нь цагаан саарал өнгө тодордог байгалийн гайхамшигт тогтоцтой юм. Тиймээс Халхын дайчин домогт тайж Цогтын үгэн бичээс хар самбар дээр цагаан шохойгоор бичсэн мэт тодоор хэдэн зуун жилийг элээжээ. Хадны бичээсийн учрыг тайлбарлавал, Монголын эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч Цогт хунтайж 1621 оны намар Хангай ханы Цэцэрлэг уулнаа ан авлаж явахдаа өндөрт гарч нэг шүлэг чээжээр зохион уншсаныг хамт явсан Эрх хиа гэгч нь бичиж авчээ. Тэр шүлгийг 1624 онд Дайчин Хиа, Гүенбаатар хоёр уг дуутын хар чулуу хэмээх хаднаа 28 мөр болгон монгол бичгээр сийлэн үлдээсэн түүхтэй ажээ. Долоон бадаг шүлгийн утга нь Цогт тайж хайртай Халуут хэмээх эгчээ дурсан бчисэн юм гэдэг. Цогт тайжийн хамгийн дотно эгч нь холын холд бэр болон одоход угаас улс төрийн хувьд ганцаардалд ороод байсан Цогт тэр эгчийгээ ихэд үгүйлдэг байв. Автай сайн хааны ач Бахарай хошуучийн хүү цоохор Цогт ганцаардах болсон шалтгаан нь Манжуудын Монголыг эзлэх санаархлыг эсэргүүцэн тэмцсэн Цахарын Лигдэн хааны тэмцлийг Ар Монголоос бараг ганцаар дэмжиж байсанд оршдог ажээ. Цогт тайжийн цэрэг Манжийн Гүш хааныхантай Хятадын Хөх нуур хүртэл хэрхэн тэмцэж байсан тухай бид "Цогт тайж" киноноос үзсэн шүү дээ. Уг кинонд Дуутын бичигт хад өнөөгийн дүрээрээ тод гардгийг нэхэн санаарай.
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
2022 ОНЫ ЕСДҮГЭЭР САРЫН 13. МЯГМАР ГАРАГ. № 176 (6908)
Төрийн өмчит компанийн ногдол ашгийн орлогыг төсөвт тусгах хуулийн төслийг хэлэлцэж эхэллээ
УИХ-ын намрын ээлжит чуулганы өчигдрийн хуралдаанаар Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд нэмэлт оруул
7 цаг 14 мин
Монгол–Японы сургалтын эмнэлгийн бүтээн байгуулалтад хувь нэмэр оруулсан К.Шинохара тус эмнэлэгт зочиллоо
Япон Улсын бизнес эрхлэгч, нийгмийн зүтгэлтэн Кэсао Шинохара өнөөдөр АШУҮИС-ийн харьяа М
22 цаг 32 мин
Банк, санхүүгийн салбарын эмэгтэйчүүдийн чуулганы үеэр Голомт банк тогтвортой хөгжлийг дэмжих хамтын ажиллагаанд нэгдлээ
“Санхүү, банкны эмэгтэйчүүдийн холбоо”-ны 10 жилийн ойн хүрээнд “Тогтвортой, ногоон,
Өчигдөр 06 цаг 15 мин
2026.10.21: Улстөрчдийн хэн юу хэлэв
Засгийн газрын ээлжит хуралдаан өчигдөр болж, холбогдох байнгын хороод хуралдав. Өчигдөр болсон үйл явдлаас “Улстөрчдийн хэн юу хэлэв” буландаа онцлон хүргэж байна.
Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Н.Учрал: Дөрвөн сонголтоор 40 мянган айлыг орон сууцжуулна
Ерөнхий сайд Н.Учрал “50 мянган яндан буулгах, 100 мянган айлын орон сууц" үндэсний хөтөлбөр эхэлсн
Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Өндөр хүчдэлийн түгээх шугам дахь махчин шувуу хамгааллын ажлын үр дүн хэлэлцэх хурал болж олон нийтэд зориулсан вэбсайт танилцууллаа
Монгол орны хээрийн махчин шувуудыг өндөр хүчдэлийн түгээх шугамд хүчдэлд
Өчигдөр 06 цаг 00 мин
JUNIOR CUP: Ангиараа оноо цуглуулж, шагналын төлөө өрсөлдөөрэй
SocialPay Junior аппликэйшнийг хэрэглэдэг дунд болон ахлах ангийн сурагчдад зориулсан JUNIOR CUP оноо цуглуулах хөтөлбөр хэрэгжиж байна.
Уржигдар 14 цаг 13 мин
Дижитал арт, электрон хөгжимтэй “Kharkhorum halloween” Steppe arena-д болно
Энэ зун Төв Цэнгэлдэх Хүрээлэнг доргиож, бүтэн сарын турш цахим ертөнцийн тренд сэдэв болж чадса
Уржигдар 14 цаг 10 мин
НҮБ ноцтой эрсдэлтэйг анхааруулав
Йемений гурав дахь том хот Таизыг хуситууд бараг бүрэн бүсэлж, ихэнх нийлүүлэлтийн замыг таслан иргэдийг "ноцтой эрсдэлд" оруулсан гэж НҮБ мэдэгдлээ. Хуситууд болон Засгийн газрын хүчний хүнд тулалдаанаас хүн ам шигүү суурьшсан хороолол ихээхэн сүйдсэн байна.
Уржигдар 11 цаг 33 мин
Путин, Трамп, Си Жиньпин нар гурвалсан уулзалт хийж магадгүй
Аль тал нь тус бүр албан ёсоор батлаагүй ч, Шэньжэнь хотод болох АПЕК-ийн дээд хэмжээний уулзалт
Уржигдар 11 цаг 29 мин