Б.ДОЛЖИНЖАВ

Дэлхийн шинжлэх ухааны салбарын шилдгүүдийг тодруулдаг Нобель-2021 арга хэмжээ үргэлжилж байна.  Энэ жилийн физикийн салбарын шагналыг 60 жилийн турш  уур амьсгалын өөрчлөлтийг урьдчилан таамаглаж, физикийн системийг олон төрлөөр задлан шинжилсэн гурван эрдэмтэн хүртлээ.

 Шведийн Хатан хааны шинжлэх ухааны академиас “Дэлхийн уур амьсгалыг физикийн аргаар судлан, дэлхийн дулаарлаас найдвартай урьдчилан таамагласан АНУ-ын Япон гаралтай эрдэмтэн 90 настай Сюкүро Манабэ, Германы эрдэмтэн 89 настай Клаус Хасселманн нарыг хүндэтгэхгүй байхын аргагүй. Мөн Италийн физикч 73 настай Жоржио Паризи атомоос гарагийн хэмжээс хүртэлх физикийн системийн эмх замбараагүй байдал, хэлбэлзлийн харилцан үйлчлэлийг олж илрүүлсэн тул физикийн салбарын Нобелийн шагналыг олголоо” гэж мэдэгджээ. Дээрх хоёр эрдэмтэн Манабе, Хассалманн нар 1960-1970-аад онд буюу уур амьсгалын өөрчлөлтөд хүний үйл ажиллагаа нөлөөлж эхэлснийг анхлан сануулсан юм.

 Тодруулбал, Манабе нь агаар мандлын нүүрсхүчлийн давхар ислийн хэмжээ нэмэгдсэн нь дэлхийн агаарын температурын өсөлтөд хэрхэн нөлөөлснийг 1960- онд судалгаагаар харуулсан юм. Ингэснээр тэрбээр цаг  уурын салбарын өнөөгийн үндэс суурийг тавьсан хэмээн Шведийн Хатан хааны шинжлэх ухааны академи онцолжээ. Үүнээс арав гаруй жилийн дараа Германы эрдэмтэн Хассалманн уур амьсгал болон цаг уурыг холбосон загварчлал зохион бүтээсэн юм.Нобелийн хорооны дарга Торс Ханс Ханссон “Энэ бол физийн салбарын шагнал. Уур амьсгалын загварчлалыг физикийн онолд үндэслэн гаргасанд олгож байгаа шагнал юм” гэж ярьжээ.

“Энэ бол математик, биологи, тархи судлал гэсэн олон салбарт хамааралтай нээлт юм”

Харин Италийн физикч Паризийн нээлтийн тухай “Ромын Сапиенза их сургуулийн профессор Парис нь олон янзын бүрэн цогц үзэгдлүүдийг дүрслэх, ойлгох боломжийг олгосон. Энэ бол ганц физийн салбар биш математик, биологи, тархи судлал гэсэн олон салбарт хамааралтай нээлт юм” гэж мэдэгдэв.Харин эрдэмтэн Паризи “Ирээдүй хойч үеийнхнийхээ төлөө бид маш хурдан үйлдэл хийж, хурдацтай замаар шургуу, даацтай хөдлөх шаардлагатай” гэж ярьжээ.

Шинжлэх ухааны мэдээллийн Клариватегийн хүрээлэнгийн ахлах судлаач Давид Пендлебури “Дээрх эрдэмтэд хамтдаа дэлхийн уур амьсгалын үндэс суурийг тавьж, үүнд хүн төрөлхтөн хэрхэн нөлөөлдгийг нээн илрүүлсэн. Мөн эмх замбараагүй үйл явцын онолд хувьсгал хийсэн” гэж ярьжээ.Гурван эрдэмтэн 10 сая Швед крон буюу 1.1 сая ам долларын шагнал хүртэнэ. Өнгөрсөн оны физикийн шагналыг Их Британи, Герман, АНУ-ын эрдэмтэд хар нүхний нээлтээрээ хүртэж байв.

Даваа гарагт 2021 оны анагаах ухааны салбарын Нобелийн шагналтнууд тодорсон бол өнөөдөр химийн салбарын шагналтнуудын нэрсийг зарлана. Харин пүрэв гарагт утга зохиол, баасан гарагт энх тайвны шагналтнууд тодорч, даваа гарагт эдийн засгийн салбарын шагналын эзэд тодорсноор энэ жилийн Нобелийн долоо хоног өндөрлөнө.

Эх сурвалж:CNN