Хамелеонууд хэрхэн хувирдаг вэ?

2021-03-18
Нийтэлсэн: Админ
 2 мин унших

Х.ОЮУНБОЛД

 

Хамелеонууд удаан хугацааны турш байгаль орчиндоо зохицож өнгөө хурдан хувиргаж чаддаг. Энэ нь хроматофор гэж нэрлэдэг эсүүдийг агуулдаг пигменттэй холбоотой гэж ярьсаар ирсэн. Гэхдээ саяхан өнгөө хувиргах үйл явц болон үүнд гүйцэтгэх үүрэг нь их төвөгтэй болохыг тогтоожээ. Түүнээс гадна нанокристалл гэж нэрлэдэг бүтэц нь гол үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг баталсан байна. Хэвлээр мөлхөгч амьтдын арьсны тунгалаг давхаргын дор шар өнгийн пигменттэй ксантофор эсүүдээс бүрдсэн эхний давхарга байдаг. Түүнээс жаахан доор улаан өнгийг агуулсан эритрофорас эсүүд, цэнхэр өнгөтэй иридофорас эсүүдээс бүрдсэн давхарга байдаг бол хамгийн сүүлд бор өнгөтэй меланофорас гэдэг давхарга байдаг аж. Мөн хроматофорос пигмент нь цитоплазм дахь эсүүдэд чөлөөтэй байдаггүй. Харин эсрэгээрээ жижиг бөмбөлөг дотор байдаг. Тиймээс тэр эсүүд ямар нэг өнгө ялгаруулдаггүй шалтгааныг үүнтэй холбон тайлбарлаж болно.

Энэ пигментүүд нь мэдрэлийн системтэй холбоотой. Ялангуяа, цусны эргэлтээр дамжин ирдэг тодорхой химийн бодисуудыг мэдрэмтгий байдаг аж. Харин зохих дохио тэмдэг ирэхэд эсүүдийг агуулсан бөмбөлөг пигментүүдийг гадагшлуулахаас гадна өнгөнүүд эсүүдээр дамжин тархах боломж бүрдсэнээр хамелеон өнгөө өөрчилж чаддаг байна. Энэ нь хэвлээр мөлхөгч амьтдыг будгаар будахтай адилхан аж. Гэхдээ энэ үйл ажиллагаа нь бусад хроматофорт нөлөөлсөн тохиолдолд өөр өнгөтэй болдог байна. Тухайлбал, улаан болон шар өнгө давамгайлбал улбар шаргал өнгөтэй болдог аж. Мөн химийн энэ үйл явцаас гадна хамелеонууд өөр шинэ өнгө гаргаж чаддаг байна.

Хамелеоны өөр хэлбэр, хэмжээ, зохион байгуулалттай тунгалаг олон нанокристаллаар бүрдсэн эсүүд нь фотоник талстын үүргийг гүйцэтгэдэг аж. Мөн нанокристаллууд нь уртын хувьд өөр хоорондоо ялгаатай янз бүрийн долгионыг тусгах шинжтэй байдаг. Тухайлбал, мөлхөгч амьтан тайван байгаа бол богино долгионы хөх гэрлийг ялгаруулдаг. Хэрэв түгшүүртэй байгаа тохиолдолд талстууд сарниж урт долгионы гэрэл буюу шар, улбар шар, улаан өнгийг ялгаруулдаг байна. Хэвлээр мөлхөгч амьтдын арьсны өнгө хувирдаг нь гадаргуу дээрх пигментүүдийн эсүүдэд туссан гэрлийн нэгдэл болон давхаргын гүнд байгаа эсүүдийн нанокристаллд туссан гэрэл аж. Мөн хроматофор эсийн хувирал нь энэ амьтны сэтгэл санааны байдал, хүрээлэн байгаа орчин, цаг уурын байдлаас хамаардаг аж. Тайван байгаа үед цайвар ногоон, хостой болохыг зорьж байгаа бол арьсных нь өнгө гялалзсан алтлаг шар болдог байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2021.3.18 ПҮРЭВ № 52 (6523)

 

Маш их таалагдсан
Грекийн бурхад Ноён уулд, Хүннүгийн өв Миланд

Fondazione Prada (Прада сан) -гийн “Global Antiquity” үзэсгэлэнгээс хийсэн тэмдэглэл

2 цаг 1 мин
2026.11.13: Улстөрчдийн хэн юу хэлэв?

Өнгөрсөн баасан гарагт УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар ирэх оны төсвийн төслийг хэлэлцэн баталлаа. 

2 цаг 1 мин
Эрдэмтэн Ж.Цэвээний сэтгүүл зүйн үйл ажиллагааны талаар эрдэм шинжилгээний хурал

Орчин цагийн Монголын сэтгүүл зүйг үндэслэгчдийн нэг, их соён гэгээрүүлэгч, эрдэмтэн Жамсрангийн Цэвээний мэндэлсний 145 жилийн ойд зориулсан эрдэм шинжилгээний хурал 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 16-нд зохион байгуулагдана.

16 цаг 16 мин
В.Путин, Д.Трамп, Ши Жиньпин нарын уулзалтын талаар юу мэдэгдэж байна вэ?

Владимир Путин, Ши Жиньпин, Дональд Трамп нар түүхэндээ анх удаа Орос, Хятад, АНУ-ын удирдагчдын

16 цаг 34 мин
Хонконгт зорчих иргэдэд тамхи тээвэрлэхтэй холбоотой хуулийн зохицуулалтыг анхаарууллаа

Хонконгт зорчих иргэдэд тамхи тээвэрлэхтэй холбоотой хуулийн зохицуулалтыг анхаарууллаа

20 цаг 25 мин
Гэмт хэрэг үйлдсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах заалтын талаар ҮХЦ-д маргаан үүсгэжээ

Гэмт хэрэг үйлдсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах заалтын талаар ҮХЦ-д маргаан үүсгэжээ

20 цаг 37 мин
Монгол, Оросын хамтарсан судалгаагаар Эгийн голын УЦС-ын төсөл байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй гэсэн дүгнэлт гарчээ

Монгол, Оросын хамтарсан судалгаагаар Эгийн голын УЦС-ын төсөл байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй гэсэн дүгнэлт гарчээ

20 цаг 43 мин
Улсын нөөцийн хуулийн төслийг Аюулгүй байдлын байнгын хорооны 57.9 хувь дэмжжээ

УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанд 2026 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдөр УИХ-ын гишүүн Г.Хосб

2026-11-13
Шадар сайд: Улсын нөөцийн хуулийн төсөл нөөцийг эрсдэлийн үнэлгээнд үндэслэн, нэгдсэн цахим бүртгэлд шилжүүлнэ

УИХ-ын нэгдсэн хуралдаан 2026 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдөр Засгийн газраас өргөн мэдүүл

2026-11-13