Үндсэн хууль хүний эрхийг хангах үүргээ биелүүлж чадаж байна уу?

2025-01-14
Нийтэлсэн: Админ
 3 мин унших

Төмөрбаатарын БАТСАЙХАН

 

Ардчилсан Үндсэн хууль батлагдсаны 33 жилийн ой өчигдөр тохиолоо.  

Энэ жил Үндсэн хуулийн өдөр  ихэд даруухан өнгөрөв.   Уг нь Үндсэн хуулийн өдөр ойртох тусам эцэг хуулийг өөрчлөх ёстой, ёсгүйн маргаан нэлээд идэвхэждэг. Харин энэ жил  тийм яриа сонсогдсонгүй.   Тэгэхээр цаад утгаараа Үндсэн хуулийг цаг үеийн нөхцөл шаардлагынх нь дагуу шинэчлэх нь  зүйтэй гэдэг үзэл санааг хаа хаанаа хүлээн зөвшөөрч эхлэв бололтой.

Үнэнд гүйцэгдэнэ гэдэг шиг өнөөгийн нийгэмд үүсээд байгаа олон асуудлаас харахад Үндсэн хууль хүний эрхийг хангах үүргээ биелүүлж чадаж байна уу, үгүй юу гэж эргэлзэхэд хүргэнэ. Монгол Улс 1992 онд Ардчилсан Үндсэн хуулиа батлахдаа “Хүмүүнлэг иргэний ардчилсан нийгмийг цогцлуулан хөгжүүлнэ” хэмээн тусгаж зааж өгсөн.  Гэтэл 33 жилийн дараа буюу өнөөдөр хүнлэг ардчилсан нийгэм хаана байна гэдэг асуудал тулгарч байна. 

Үндэсний статистикийн хороо, Дэлхийн банктай хамтран хийсэн хамгийн сүүлийн судалгаагаар  Монгол Улсын ядуурлын түвшин 27.1 хувьтай гарсан байна.  Энэ нь Монгол Улсын иргэдийн 27 хувь нь ядуу амьдарч байна гэсэн үг. Үүнээс 914.2 мянган иргэн ядуурлын шугамаас доогуур хэрэглээтэй амьдарч байгааг Үндэсний статистикийн хороо мэдээлжээ.  1992 онд Үндсэн хууль батлагдах үед хүн амын 20 орчим хувь нь ядуу амьдарч байна гэсэн судалгаа байжээ.  Гэтэл Үндсэн хууль хэрэгжээд 33 жилийн дараа  ядуурлын түвшин буурах биш харин ч нэмэгдсэн нь хууль эрх зүйн зохицуулалт, хангалтгүй явж ирснийг харуулж байна. Монгол Улс  байгалийн баялаг ихтэй орон. Энэ баялгаа олон нийтээрээ авах уу. Хэдхэн хүн авах уу гэдэг асуудал тулгарсан хэвээр байна.  2024 онд Эдийн засгийн Нобелийн шагнал буюу дэлхийн хамгийн том шагналыг “Яагаад зарим орны ард түмэн баян байдаг, яагаад зарим орны ард түмэн ядуу байдаг юм бэ” гэдгийг судалсан эдийн засагчид хүртсэн.  Тэдний судалгаагаар аливаа асуудалд бүх ард иргэдээ татан оруулж, тэдний хүчин зүтгэлийг үнэлж чаддаг системтэй, түүнийг дэмжсэн улс орон, ард түмэн баян байна гэсэн дүгнэлт нотлогджээ. Тэгэхээр бидний амьдарч байгаа нийгмийн систем болохгүй байна гэдгийг дээрх жишээ болоод дүгнэлтээс харж болно.

Дараагийн нэг асуудал нь хүмүүс хүний эрх гэхээр шүүх цагдаа, эрүүдэн шүүсэн гэх агуулгаар ойлгодог.   Энэ бүхнийг цэгцэлж, шударга ёсыг сахиулах шаардлагатай юу гэвэл шаардлагатай.  Гэхдээ үүнтэй зэрэгцээ эрх нь зөрчигдөж байгаагаа ч мэдэхгүй иргэд нийтээрээ энэ нийгмийн золиос болж байгаад анхаарах шаардлагатай. Тухайлбал, өнөөдөр гадаа гараад харвал Улаанбаатарын утааны асуудал байна.  Бид агаарын бохирдлын тухай өнгөрсөн  10 гаруй жил  ярьж, 10 гаруй их наяд төгрөг зарцуулсан байна.  Гэтэл үр дүн гарсангүй. Үндсэн хуульдаа “Хүн амьд явах эрхтэй, эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй” гээд заачихсан.  Гэтэл энэ эрх хангагдаж байна уу.  Агаарын бохирдлоос үүдэн хэдэн мянган иргэний амь нас, эрүүл мэнд хохирсон бэ гэдгийг тооцоод үзвэл бас л хязгааргүй тоо гарна.   Өнөөдөр Монгол Улсад хорт хавдраар өдөрт 14 хүн нас барж байна гэсэн харамсалтай статистик байна.   Утаанаас үүдэлтэй элэгний хавдар олон тохиолдож байна шүү гэдгийг зарим эрдэмтэн судлаач хэлж, сануулж байна.  Тэгэхээр төр иргэнийхээ эрхийг хамгаалах стандартыг хангаагүйн төлөө иргэд маань буруу бодлогын золиос болж, амь нас эрүүл мэндээрээ хохирсоор байна.  Энэ нь хүний эрхийг хангасан хот, хүний эрхийн хангасан шийдвэр, хүн төвтэй бодлого дутагдаж байгаагийн илрэл.  Үндсэн хуулийн хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой заалт ч үр дүнгээ өгөхгүй явсаар иржээ. Цаашид Үндсэн хуулиа цаг үеийн шаардлагад нийцүүлэн өөрчлөх үү гэсэн асуудал анхаарлын тэмдэгтэйгээр энэ удаагийн Үндсэн хуулийн өдөр өнгөрч байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ НЭГДҮГЭЭР САРЫН 14. МЯГМАР ГАРАГ. № 7 (7503)

 

В.Путин, Д.Трамп, Ши Жиньпин нарын уулзалтыг дэлхийн хэвлэлүүд хэрхэн дүгнэв?

Гурван их гүрний удирдагч анх удаа гурван талт уулзалт хийж, энх тайвны тухай хамтарсан тунхаглал гаргасан

5 цаг 43 мин
Монгол–Оросын хэвлэл мэдээллийн форум хиймэл оюун ухаан, мэдээний шинэ формат, соёлын онцлогийг хэлэлцэв

Монгол, Оросын сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн салбарын мэргэжилтнү

10 цаг 49 мин
Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

Тэднийг гурван бүлэгт хувааж болно. Геополитикчид (ихэнх нь барууныг баримжаалдаг бөгөөд одо

17 цаг 16 мин
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

Монгол Улсын зургаа дахь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх бүрэн эрхийнхээ хугацааг дуусахаас өмнө өөрийн хүсэл

17 цаг 16 мин
Д.Ариунсайхан: Хүүхдийн эрүүл мэндийн төлөө “Lumi care” эмнэлэг үзлэг, зөвлөгөөгөө үнэгүй хүргэдэг

НҮБ-аас 1959 оны энэ өдөр Хүүхдийн эрхийн тухай тунхаглал, 1989 онд Хүүхдийн эрхийн тухай конвенцыг

17 цаг 16 мин
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

Өчигдөр 16 цаг 51 мин
Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

Өчигдөр 14 цаг 25 мин
Н.Ариунболд: Шахмал түлшний аюулгүй байдалтай холбоотой зөрчилд үйлдвэрлэгчээс нөхөн төлбөр шаардах боломжтой

Шахмал түлшний угаарын хийн хордлого ба хохирогчдын эрхийн талаар өмгөөлөгч Н.Ариунболдтой ярилцлаа. 

Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

УИХ-ын гишүүн У.Отгонбаяр нарын 25 гишүүн хаврын морин уралдааныг сэргээн з

Өчигдөр 06 цаг 00 мин
Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

Өчигдрийн улс төр Ерөнхий сайд Н.Учралын мэдэгдлээр эхэлж, Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхи

Өчигдөр 06 цаг 00 мин