Хоолны хаягдал хөрсөнд хор биш бордоо болдог

2024-09-06
Нийтэлсэн: Админ
 4 мин унших

М.НАНСАЛМАА

 

Монголчууд хоол хаях нь амны хишигт муу гэлцдэг. Гэвч орчин үед хүмүүс хоносон хоол эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй учраас илүүдэл хоолоо шууд хаядаг болсон. Хөдөө орон нутгийхантай адил нохойндоо өгчихнө гэх аргагүй болохоор хоолны хаягдал бусад хогтой хамт хар уутанд ороод хаашаа ч юм алга болдог. Бид тэр хогоо үнэр орж, муудчихна гээд гэртээ удаан байлгадаггүй. Гэтэл тэр бүх хаягдал таны гэрийг биш ч та бидний дэлхийг бохирдуулж байна. 

Өдгөө дэлхий даяар нийт 800 гаруй сая хүн хүнс тэжээлийн дутагдалтай амьдарч байхад үйлдвэрлэн гаргаж буй нийт хоол хүнсний гуравны нэг нь буюу жилд 1.3 тэрбум орчим тонн хүнс хаягдаж байна гэсэн судалгааг НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрөөс гаргажээ. Үүнтэй холбогдуулан дэлхий дахинд хоолны хаягдлыг бууруулахын тулд улс орнууд өөр өөрсдийн арга хэмжээг хэрэгжүүлсээр байна. 

БНХАУ-д хуулийн дагуу зоогийн газрууд үйлчлүүлэгчээс буруу захиалга авснаасаа болоод хоол хаявал 5.4 сая төгрөгтэй тэнцэхүйц торгууль төлж байна. Тэр байтугай аливаа мэдээллийн хэрэгсэлд хоол идэж буй бичлэг буюу мукбанг хийх, түгээх, нэвтрүүлэх зэрэг үйлдэл хийвэл 56 сая төгрөгтэй тэнцэх торгууль төлөх ёстой байдаг аж.

Дани улс 2012 оноос хойш хүнсний хог хаягдлыг бууруулах зорилготой шат дараалсан олон ажил, кампанит ажил өрнүүлсээр таван жилийн дотор хүнсний хог хаягдлаа 25 хувиар бууруулж, хэрэглээ өндөртэй Европын орнуудад үлгэр жишээ болж байна. Тодруулбал, 2017 онд Данийн нийслэл Копенхагендаа илүүдэл хоол хүнсийг хямд үнээр худалдаалах эсвэл хандивлах зорилготой “Wefood” супермаркет байгуулжээ. Энэхүү супермаркетыг нээснээр жил 700 мянган тонн хүнсийг хог хаягдал болгохоос сэргийлж байгаа аж. Супермаркет, ресторануудад илүү гарсан хоол, хүнсний үлдэгдлийг буяны газарт хандивлах, амьтны тэжээл, бордоо болгоход ашиглах зэргээр дахин боловсруулж байгаа аж.

Франц улс 2015 онд дэлхийд анх удаа илүүдэл хоол, хүнсээ хандивлахгүйгээр хог хаягдал болгосон супермаркетуудад хариуцлага тооцож, шийтгэл ногдуулах тухай хуулийг албан ёсоор баталсан билээ. Түүнчлэн Их Британид “Love Food, Hate Waste” хэмээх компанит ажил өрнүүлснээр хүнсний хаягдлаа 21 хувиар бууруулж чадсан түүхтэй.

Харин АНУ-д Техас муж ресторан, дэлгүүрийг хүнсний илүүдэл хог хаягдал гаргахгүйгээр хандивлах, бордоо болгох, фермерүүдэд өгөх зэргээр дахин боловсруулахыг шаардаж, хуульчилж өгсөн төдийгүй 3.5-70 сая төгрөг хүртэлх мөнгөн торгууль ногдуулдаг байна.

Харин Улаанбаатар хотод зуны улиралд орон сууцны өрхийн нийт хог хаягдлын 41 хувийг, өвлийн улиралд 36.2 хувийг зөвхөн хүнсний хаягдал эзэлж байна. Мөн айл өрхийн хог хаягдлын ихэнхийг хүнсний хаягдал бүрдүүлж байгаатай маргах хүн байхгүй. Бид ч мөн дэлхийн жишгээр хүнсний хаягдлаа бууруулж, хаягдлаа дахин боловсруулдаг болох боломжтой.

"Оюу толгой", "Гацуурт" зэрэг томоохон компаниуд хүнсний хог хаягдлаа органик хаягдалтай хольж, хөрс овоолгын аргаар бордоо хийдэг болоод байна. Мөн хүнсний хаягдлыг дахин боловсруулж, бордоо хийх технологийг илүү өргөн цар хүрээнд нэвтрүүлж, иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгоор нэгэн шинэ төсөл эхэлсэн нь “Улаанбаатар хотын хүнсний хог хаягдлыг дахин боловсруулах төсөл” юм. Уг төслийг "Ядуурлыг бууруулах Японы сан"-гийн буцалтгүй тусламжаар Азийн хөгжлийн банк санхүүжүүлж, Улаанбаатар хотын Захирагчийн ажлын алба 2024 он хүртэл хэрэгжүүлэх аж. Төслийн хүрээнд хүнсний хог хаягдлын тухай нарийвчилсан судалгаа хийж, байгаль орчин, цаг уурын өөрчлөлтөд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ зэргийг хийхээс гадна хүнсний хаягдлаар бордоо хийх туршилтыг гурван түвшинд иргэдийн оролцоотойгоор хэрэгжүүлэх аж.

Иргэн бүр хог хаягдлаа эх үүсвэр дээр нь буюу гэртээ ангилснаар цугларах хогны хэмжээ багасах ба дахин боловсруулалтад орох давуу талтай юм.

Хоол хүнсээ өөрийн хэрэгцээт хэмжээгээр бэлтгэх, зөв зохистой, тааруулан хооллож хэвших, ухаалаг, зөв сонголт юм. Тэгвэл хүнсний хаягдлаас сэргийлэх хүн бүрийн хийж чадах хамгийн энгийн алхам нь илүү зүйл худалдан авалгүй зөвхөн хэрэгцээтэй хүнсээ худалдаж авах. Хоолоо хэрэгцээнээсээ хэтрүүлэхгүй тохиромжтой хэмжээгээр бэлтгэх. Бэлтгэсэн илүүдэл хоолоо хөлдөөх, дараа нь өөр хоол хийхдээ ашиглах. Хүнсний хог хаягдлаа бордоо болгох. Хоол хүнс үйлдвэрлэх, бэлтгэх талаар мэдлэгээ нэмэгдүүлэх, тэдний ажлыг хүндлэх. Дотоодод үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүнийг сонгох, ЖДҮ эрхлэгчдийг дэмжих. Усгүйгээр ямар ч хүнсийг үйлдвэрлэх боломжгүй тул усаа гамнах. Илүү хоол хүнсээ бусадтай хуваалцах нь хүнсний хогийг багасгахад нөлөөлөх байх.

 

Хог хаягдлаа ангилахдаа анхаарах зүйлс:

 

1. Хог хаягдлаа эвхэж, дарж овор хэмжээг нь багасгах

 

2. Шинээр худалдаж авсан цахилгаан бараа, бялууны гаднах кардон цаасыг эвхэж, хавтгай болгож хаях

 

3. Цаас, хуванцар, шил болон хүнсний хог хаягдлаа тусдаа хогийн саванд хаях

 

4. Гэр хорооллын айлууд үнсээ бусад хог хаягдалтайгаа холихгүй байх

 

5. Хогоо ангилахдаа хоол хүнсний хогтой хольж бохирдуулахгүй байх

 

6. Хүнсний хог хаягдлаа тусад нь ангилж бордоо хийх

 

7. Цаасан хог руу чихрийн цаас хийхгүй байх

 

8. Шилэн хог хаягдал руу шаазан болон гэрлийн шил хийж болохгүй

 

9. Хогоо ангилах хаях хогийн савыг бэлдсэн байх хэрэгтэй.

 

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2024 ОНЫ ЕСДҮГЭЭР САРЫН 6. БААСАН ГАРАГ. № 173 (7417)

 

хэрэгтэй л мдээлэл байна,
В.Путин, Д.Трамп, Ши Жиньпин нарын уулзалтыг дэлхийн хэвлэлүүд хэрхэн дүгнэв?

Гурван их гүрний удирдагч анх удаа гурван талт уулзалт хийж, энх тайвны тухай хамтарсан тунхаглал гаргасан

11 цаг 44 мин
Монгол–Оросын хэвлэл мэдээллийн форум хиймэл оюун ухаан, мэдээний шинэ формат, соёлын онцлогийг хэлэлцэв

Монгол, Оросын сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн салбарын мэргэжилтнү

16 цаг 50 мин
Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

Тэднийг гурван бүлэгт хувааж болно. Геополитикчид (ихэнх нь барууныг баримжаалдаг бөгөөд одо

23 цаг 18 мин
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

Монгол Улсын зургаа дахь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх бүрэн эрхийнхээ хугацааг дуусахаас өмнө өөрийн хүсэл

23 цаг 18 мин
Д.Ариунсайхан: Хүүхдийн эрүүл мэндийн төлөө “Lumi care” эмнэлэг үзлэг, зөвлөгөөгөө үнэгүй хүргэдэг

НҮБ-аас 1959 оны энэ өдөр Хүүхдийн эрхийн тухай тунхаглал, 1989 онд Хүүхдийн эрхийн тухай конвенцыг

23 цаг 18 мин
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

Уржигдар 16 цаг 51 мин
Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

Х.Тэмүүжин: Төмөр замын хэрэг бол дэлхийн том мафууд ч төлөвлөж чадахгүй хэмжээний зохион байгуулалттай гэмт хэрэг

Уржигдар 14 цаг 25 мин
Н.Ариунболд: Шахмал түлшний аюулгүй байдалтай холбоотой зөрчилд үйлдвэрлэгчээс нөхөн төлбөр шаардах боломжтой

Шахмал түлшний угаарын хийн хордлого ба хохирогчдын эрхийн талаар өмгөөлөгч Н.Ариунболдтой ярилцлаа. 

Уржигдар 06 цаг 00 мин
Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

УИХ-ын гишүүн У.Отгонбаяр нарын 25 гишүүн хаврын морин уралдааныг сэргээн з

Уржигдар 06 цаг 00 мин
Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

Өчигдрийн улс төр Ерөнхий сайд Н.Учралын мэдэгдлээр эхэлж, Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхи

Уржигдар 06 цаг 00 мин