Ойн агентлагийн дарга Б.Оюунсанаагийн хэлсэн онцлох эшлэл

2023-03-19
Нийтэлсэн: Админ
 8 мин унших

С. УЯНГА

Удирдсан хамт олныхоо жаргал, зовлонг зүрх сэтгэлээрээ мэдэрч, урагшилж өөдлөх хувь заяаг үүрч явдаг нэг хүн байдаг. Тэр хүн бол манай сониноос оноож өгсөн нэрээр “Нэгдүгээр хүн” юм. Улс орны бодлого, аливаа салбарын тулгарч буй асуудлыг бүрнээ мэдэж байх учиртай тэр эрхэм  зүгээр нэг тамга атгаад суух биш санаа оноогоо дэвшүүлж түүнийгээ ажил хэрэг болгохын төлөө уйгагүй тэмцдэг нэгэн байх учиртай билээ.  “Зууны мэдээ” сонины “Нэгдүгээр хүн” буланд уригдсан Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Ойн газрын дарга Б.Оюунсанаагийн хэлсэн онцлох эшлэлийг хүргэж байна. Тэрбээр ой зүйч мэргэжилтэй. Бакалавр, магистраа МУИС-ийн Ой судлалын тэнхимд,  2007-2011 онд Герман улсад ойн чиглэлээр мэргэшсэн сургалт явуулдаг дэлхийн шилдэг сургуулиудын нэг Гөттингений их сургуульд Ойн түймэр, өсөлт хөгжлийн зүй тогтол сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан. Найман жил Герман улсад ойн чиглэлээр суралцаж, судалгаа хийжээ.

-Ойн агентлагтай байж байгаад 2012 онд татан буугдсан. Энэ удаад өмнөхөөсөө өргөн бүрэлдэхүүнтэй, нийгэм эдийн засаг, экологийн шилжилтийн сорилт тулгарсан үед дахин сэргэж байна.
-Ойн салбарын бодлогыг харвал 1990 оноос өмнө ашиглалт руу чиглэж ирсэн. Өндөр бүтээмжтэй, өсөлт сайтай ой хаана байна түүнийг ашиглах бодлогыг баримталж байсан гэсэн үг. 1990 он гарахад тодорхой салбарууд уналтад орж ирсний нэг нь ой байсан. Эдийн засгийн шилжилтээс хамаарч ой болоод бусад байгалийн баялаг руу маш ихээр халдаж ирснээр түймэр, ашиглалтаас эхлээд эмх замбараагүй байдал бий болсон. Үүнээс үүдэлтэйгээр хатуу хамгааллын бодлого баримталлаа. Нэг бол хэт чөлөөтэй болгож, эсвэл хэт хатуу хамгааллын бодлого барьж туйлширч явсан үе бий.

- Дэлхий нийтийн ойн салбарын бодлогын жишгийг харвал хамгаална, ашиглана, нөхөн сэргээнэ гэсэн зарчимтай. Манайх хуулиараа мод огтолсон бол буцаагаад нөхөн сэргээх, оронд нь тарих гэсэн зарчмаар алдаа оноотой явж ирлээ. Ойн салбарын менежментийг хэдэн арав, хэдэн зуун жилээр харах ёстой. Ийм л онцлогтой. Байгалийн ойн горимыг алдагдуулахгүйгээр яаж зөв авч явах вэ гэдгээс бүх зүйл хамаарна.
-Ой тасралтгүй ашиглагдах ёстой. Гэхдээ яаж, хэр хэмжээнд, аль хэсгээс гэдэг нь чухал. Тиймээс шинжлэх ухаанд суурилсан бодлого хэрэгтэй. Бодлого байлаа гэхэд хэрэгжилт ямар байгаа билээ. Инженер, техникийн ажилтнуудаа мэргэшүүлэх, давтан сургах асуудал гарч ирнэ.
-Ойн салбарын ажил бол сэтгэлийн хөөрлөөр хийдэг биш мэргэжлийн байхыг шаарддаг. Ойг хүний үстэй зүйрлэж болно. Хэрэв үсээ засахгүй орхивол юу болох бол. Тиймээс удирдан залах, засаж сайжруулах хэрэгцээ шаардлага гарч ирж байна. Хүн хүчээс гадна техник технологийн дэвшлийг нэвтрүүлэх  шаардлагатай.
-Нээлттэй хэрнээ бүгдэд хүртээмжтэй, мэргэжлийн байх механизм руу орно. Эхний ээлжинд стандарт, хариуцлагыг өндөрсгөж илүү мэргэжлийн байх шаардлага тавина. Мод бэлтгэлээр жишээ авья л даа. Олон зуун компани хэрэггүй. Нөөцөд суурилсан тодорхой тооны мэргэжлийн аж ахуйн нэгж байх бодлого баримтална.
-Квот байх ёстой. Гол зүйл нь хэрэгжилт, механизм, хариуцлагыг сайжруулахад чиглэх учиртай. Энэ үүднээс технологийн дэвшлийг нэвтрүүлэхэд eForest гэсэн платформыг хөгжүүлж, нэвтрүүлэхэд бэлэн болоод байна. Өөрөөр хэлбэл, мод бэлтгэлийн бүх процесс цаасан байсныг цахим болгосноор хяналт илүү тодорхой болно. Бичиг цаас үрэгдүүлэх, дахин ашиглах асуудал цэгцрээд ойлгомжтой, тодорхой болж зардал чирэгдэл багасаад явна гэж харж байгаа.
-2015 онд Германы олон улсын хамтын ажиллагааны нийгэмлэгтэй хамтарч ойн тооллого хийхэд жилдээ хоёр сая хүртэлх шоо метр модыг бэлтгэх боломжтой гэсэн дүгнэлт гарсан. Өнөөгийн хэрэгцээ шаардлагыг аваад үзвэл улсын хэмжээнд жилдээ 800 орчим мянган шоо метр модыг түлээний болон байшин барилга барих зэргээр хэрэглээний зориулалтаар ашиглаж байна.
-Үндсэндээ ойгоос бэлтгэж байгаа модоор хамгийн анхан шатны боловсруулалтыг хийж байна. Гэр орон, байшин барилгын ихэнх нь дулааны алдагдалтай учраас түлээг их хэмжээгээр хэрэглэж байгаа. Түлээнд хэрэглэхдээ ядаж хэмнэлттэй зуух ашиглахгүй байгаа. Ой модоо хамгаалья гэвэл эндээс эхлэх ёстой. Дулааны алдагдалгүй, түлшний хэмнэлттэй зуух хэрэглэдэг бол модны хэрэглээ багасна. Ой модыг хайрлах, зөв зохистой ашиглах олон хэлбэрийн зөвхөн нэг нь л энэ.
-Монголын газар нутгийн найман хувийг ой эзэлж байна. Монгол орны ой ихээхэн онцлогтой. Сибирийн их тайгын хамгийн урд зах буюу экологийн хувьд эмзэг хэв шинжид хамаардаг. Төв Азийн тэгш өндөрлөгтэй залгаа торгон заагт оршдог учраас гадны нөлөө болох хөнөөлт шавьж, түймэр, уур амьсгалын өөрчлөлтөд амархан өртдөг. Ийм эмзэг хэрнээ өвөл, зундаа 30-40 хэмд хэлбэлздэг, энэ хэцүү нөхцлийг тэсвэрлээд ургаж байгаа гэдэг утгаараа хайрлах шаардлагатай.
-Манай орон гадаргын ус багатай. Тэгвэл ой усны хагалбар, голуудын урсацыг зохицуулж байдаг. Энгийнээр ярих юм бол усыг мөчир, эх биеэрээ дамжуулаад заримыг нь хадгалж авч үзээд үлдсэнийг нь удаанаар өвс ургамал, хөрс рүү шингээж өгдөг. Ой үгүй бол усыг шууд цемент дээр асгаж байгаа мэт юунд ч шингэхгүйгээр урсаад алга болно. Ус зохицуулалтын чухал үүрэгтэйгээс гадна хөрсийг тогтоон барьж байдаг.
-Ой маш олон амьтны амьдрах орчин болдог. Нэрлэж болох бүхий л амьтдаас гадна нүдэнд үл үзэгдэх бичил биет организмууд бий. Хэрэв ой үгүй бол дэлхийн бүх амьд амьтдын гуравны нэг нь байхгүй болно гэж ойлгож болно.
-Технологийн дэвшлийг нэвтрүүлэх шаардлагатай. Зүгээр нэг банз, дүнз, палкаар зогсохгүй боловсруулалт хийж үйлдвэрлэл хөгжүүлэх боломжтой. Нэмүү өртөг шингэсэн олон төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж чадвал ойн үр өгөөж нэмэгдэнэ.
-Өргөн уудам газар нутагтай, хүн ам сийрэг онцлогтой манайх шиг оронд мод тарих, хамгаалах концепцио судалгаатай гаргахгүй бол болохгүй. Дээр нь багаж тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл, технологийн дэвшил, инновацийг нэвтрүүлэх зайлшгүй шаардлагатай. Дэлхий нийтэд хүний хүчээс гадна технологийг түлхүү ашиглаж байна.
-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөн салбарыг шинэ шатанд гаргахад чухал үүрэгтэй гэж харж байгаа. Хүн бүр ойчин болох албагүй ч хүн болгон мод тарих боломжтой. Харин тарьсан модоо ургуулна гэдэг нь чухал хариуцлага.
-Мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвд мэргэжилтэй ажилчдаас гадна их дээд сургуульд бакалавр, магистрын түвшинд дээд боловсролтой боловсон хүчнийг бэлтгэх  төлөвлөлтийг хийсэн. Үүн дээр одоогийн мэргэжилтнүүдээ давтан сургах асуудал бий.
-Ойн салбарт улсын төсвөөс их хэмжээний мөнгө гаргах боломжгүй учраас хөрөнгө оруулалтыг олон хэлбэрээр татаж байна. Эх орноо ногооруулах үйлсэд иргэний нийгмийн байгууллага, хувийн хэвшил, ард иргэдийг оролцохыг уриалж байгаа.
-Ер нь Монгол орон сайн сайхан байх, байгаль орчныг сэргээх нь хэн нэг хүний хийх ёстой ажил эсвэл үүнд оролцохын тулд заавал мөнгө төгрөг өгөх ёстой гэсэн хандлага байж болохгүй. Бүх нийтийн үйлс байж, хүн бүр хувь нэмрээ оруулах учиртай. Хамтдаа хийж чадна гэсэн хандлага чухал байна.
-Хүн болгоны боломж бололцоо, мэдлэг ойлголт харилцан адилгүй учраас зохион байгуулалт, эдийн засгийн хөшүүргийг бий болгох ёстой. Иргэн хашаандаа мод тарья гэхэд эхлээд хашааны хөрс, орчныг судалж мэргэжлийн зөвлөгөө авах хэрэгтэй. Зөвлөгөө аргазүйг бид өгөөд явж байгаа. Тэрбум мод хөтөлбөрийн хүрээнд одоогийн байдлаар 10 гаруй сая мод тариад байна. Энэ жил болон ирэх жилд эрчимтэй нэмэгдүүлээд явна.
-Хаана аль төрлийн модыг ямар зорилгоор тарих вэ гэдгээс хамаарна. Эхний 2-3 жил зайлшгүй арчилж хамгаалж байж орчиндоо дасан зохицож бие даана. Модны зүйлээсээ ч хамаарна. Арчилж засаж хэлбэржүүлэх ажил ч ордог. Ер нь арчилгаа, хамгаалалт, усжуулалт, үржүүлэг гээд чиглэлээрээ төрөлжих нь илүү үр дүнтэй.
-Хяналт мониторингийн платформыг бий болгож байгаа. Мод тарьсан аж ахуйн нэгж, иргэд гар утасны аппликейшнээр дамжуулаад мэдээллээ оруулна. Terbummod.mn платформд байршил, төрөл, тоо хэмжээнээс эхлээд бүх мэдээллийг бүртгэж аваад явцыг хянана.
-Хуш модны самар тодорхой 3-5 жилийн давтамжтай. Их үрийн жил болно зарим үед багасдаг байгалийн зүй тогтлоороо л явдаг. Монголд болж байгаа процессыг харвал өмнө нь тухайн жилийн ургацын хэмжээг харж байгаад самрыг нь дуустал хураадаг байсан.
- Харин энэ жилээс эхлээд журамд өөрчлөлт оруулж тухайн жилийн түүх дээд хэмжээг тогтоож өгдөг болсон.Энэ бол нэг шат ахисан явдал. Нөгөө талаас хэдэн аж ахуйн нэгж хэчнээн аймаг, сумтай ямар гэрээ байгуулсан юм бэ гэсэн бүртгэлийн асуудал гарч ирнэ.
-Үйлдвэрлэл болон ахуйн зориулалт гэсэн хоёр хэлбэрээр түүдэг. Үйлдвэрлэлийн зориулалтаар авч байгаа самрын кг тутамд 1400 төгрөг төлдөг журамтай. Гэтэл өнгөрсөн хугацаанд самар бэлтгэл, боловсруулалт, экспортын хэмжээ тодорхойгүй, зөрүүтэй явж ирсэн. Одоо энэ бүх процессыг нээлттэй болгоно.
- БОАЖЯ, орон нутаг, Ойн газар, экологийн цагдаа, татвар, гааль гээд зөвшөөрөл олгодог, хянадаг, бүртгэдэг субьектүүд мэдээллээ солилцдог нээлттэй платформтой болохоор ажиллаж байна. Үүний тулд жил жилийн самрын нөөцийг зөв нарийвчлалтай тогтоох ёстой. Мөн бирж, олон улсын зах зээл дээр зарагдаж байгаа үнэтэй уялдуулан жишиг үнийг тогтооно. Тэгэхгүй бол зарим аж ахуйн нэгж хоёр ам.доллараар нөгөөх нь 15 ам.доллараар гэрээ байгуулж байна гэсэн үнийн зөрүүний асуудал яригддаг.
-Гол зүйл болох иргэдийн аюулгүй байдлыг ч бүрэн хангах асуудлыг тавьж журамлана. Ингэж бүртгэл, хяналт ил тод нээлттэй болгохоос гадна байгалийг хушин ойг нөхөн сэргээх, тарималжуулах асуудлыг үе шаттай хийнэ.  

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин

 

Мөрийн хөтөлбөртөө хүний эрхийн асуудлыг тусгахыг зөвлөжээ

Мөрийн хөтөлбөртөө хүний эрхийн асуудлыг тусгахыг зөвлөжээ

Уржигдар 13 цаг 15 мин
Т.Баярхүү: Төмөр, цагаан зудтай малчин өрхүүдэд л хүнсний тусламж үзүүлнэ

Т.Баярхүү: Төмөр, цагаан зудтай малчин өрхүүдэд л хүнсний тусламж үзүүлнэ

Уржигдар 13 цаг 09 мин
Ч.Отгочулууг гэм буруугүйд тооцож, хэргийг цагаатгажээ

Ч.Отгочулууг гэм буруугүйд тооцож, хэргийг цагаатгажээ

Уржигдар 13 цаг 04 мин
МАН жагсаалтдаа багш , малчдын төлөөллийг оруулахаар ярьжээ

МАН жагсаалтдаа багш нар малчдын төлөөллийг оруулахаар ярьжээ

Уржигдар 10 цаг 47 мин
Эвлэрлийн гэрээ байгуулсан бол анхан шатны шүүхэд дахин нэхэмжлэл гаргах эрхгүй

Энэ удаагийн “Хууль, эрх зүй” буландаа шүүхээр шийдвэрлэсэн нэгэн кейсийг хүргэ

Уржигдар 07 цаг 15 мин
76 -г 5.9, харин 126 нэр дэвшигчийг 6.4 тэрбумаар сурталчилна

Монгол Улс түүхэндээ анх удаа 126 гишүүнтэй болно. Ингэхдээ Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр 78-ийг нь м

Уржигдар 07 цаг 10 мин
Ажиглагч бүртгүүлэх, үнэмлэх олгох

Иргэдийн улс төрийн эрх, эрх чөлөөг хангаж, хамгаалах, сонгуулийн боловсрол мэдлэг

Уржигдар 07 цаг 05 мин
Хаврын чуулганаар авлигын эсрэг ямар хуулиуд батлах вэ?

УИХ-ын хаврын чуулган энэ сарын 15-нд нээлтээ хийнэ.   Сонгуулийн өмнөх чуул

Уржигдар 07 цаг 00 мин
Боловсролын салбарын их өгөгдлийн шинжилгээний цахим систем нээлтээ хийлээ

Боловсролын салбарын их өгөгдлийн шинжилгээний цахим систем нээлтээ хийлээ

2024-02-29
Дөрвөн жилд нэг удаа төрсөн өдрөө тэмдэглэдэг бүх хүмүүстээ төрсөн өдрийн мэнд хүргэе

 “Polit” хуанли: “Төрсөн өдөр” буландаа хоёрдугаар сарын 29-нд төрсөн өдөр нь тохиож буй Монгол Улсын бүх иргэнийг онцлон төрсөн өдрийн мэнд хүргэж байна.

2024-02-29