Э.Бат-Үүл: Эрх баригчид сонгууль шударга болохгүй гээд зарлачихлаа

2020-05-28
Нийтэлсэн: Админ
 4 мин унших

Т.БАТСАЙХАН

 

Хотын дарга асан Э.Бат-Үүлтэй ярилцлаа.

 

-УИХ-ын найм дахь удаагийн  ардчилсан сонгууль удахгүй  болох гэж байна.  Ардчилсан сонгууль гэх ойлголтыг та товчхоноор тайлбарлахгүй юу?

  -Ардчилсан сонгууль гэдэг ойлголт нь таван бүрэлдэхүүн хэсэгтэй.  Нэгдүгээрт,  Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрх, эрх чөлөөгөө эдлэн Монгол Улсын иргэн чөлөөтэй нэр дэвших эрхтэй байх ёстой. Нэр дэвших эрхэд Үндсэн хуульд зааснаас өөрөөр ямар нэгэн хязгаарлалт байх ёсгүй.  Хоёрдугаарт, нэр дэвшсэн иргэн, хуулийн этгээд сонгогчидтойгоо саадгүй уулзах нөхцөл бололцоогоор бүрэн хангагдсан байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, өөрийгөө болон мөрийн хөтөлбөрөө чөлөөтэй танилцуулах боломжоор хангагдсан байх ёстой.  Гуравт иргэд саналаа нууцаар, тэгш эрхтэйгээр өгөх боломжоор бүрэн хангагдсан байх ёстой. Хэний ч дарамтад оролгүйгээр саналаа чөлөөтэй өгөх эрхээр бүрэн хангагдсан байх ёстой. Дөрөвдүгээрт,  дээрх эрхүүдийг хангах үүргээ төр захиргааны байгууллагууд бүрэн ухамсарлаж, хэнд ч тал засахгүйгээр нэр дэвшигч болон сонгогчдод үйлчилсэн байх ёстой.

Тавдугаарт сонгуулийн саналын дүнг маш шударга, үнэн зөвөөр тоолж гаргасан байх ёстой. Ийм таван зүйл бүрдвэл үүнийг ардчилсан сонгууль гэдэг юм.

-2020 сонгуулийн үйл ажиллагаа эхэлчихлээ.  Дээрх зарчмуудад нийцэж байна гэж та харж байна уу?

-Үгүй ээ. Харамсалтай нь энэ таван зүйл манайд хэрэгжих боломжгүй нөхцөл байдал үүсчихлээ. Тухайлбал, иргэн Үндсэн хуулиар баталгаажсан сонгогдох эрхээ эдэлж чадахгүй байгаагийн нэг том нотолгоо, гэрч нь Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр сонгогдох эрхээ эдэлж чадахгүй байгаа явдал юм.

Мөн коронавирусын халдвар тархахаас сэргийлсэн онцгой дэглэм нь ардчилсан сонгууль явуулах боломжийг үгүй хийж байна. Нэр дэвшигчид сонгогч олонтой чөлөөтэй уулзах бололцоогүй боллоо. Нэг уулзалт нь гучин хүнээр хязгаарлагдаж байгаа нь сурталчилгааны хугацаанд бүх сонгогчидтой уулзах боломжийг хааж байна. Масктай, нүүрээ нуусан хүмүүс санал тоолох нь байна. Үнэн хэрэг дээрээ Сонгуулийн Ерөнхий Хороо биш Онцгой Байдлын штаб сонгуулийн үйл явцыг удирдах боллоо гэх мэт олон асуудал энэ удаагийн сонгууль ардчилсан сонгууль биш гэдгийг харуулж байна.

-Тэгэхээр бид сонгууль шударга болно гэдэгт итгээд хэрэггүй юм байна?

-Энэ сонгууль шударга болохгүй ээ. Эхнээсээ ардчилсан сонгууль биш болсон. Ардчилсан биш сонгууль бол хэзээ ч шударга байдаггүй. Дээрээс нь коронавирусын хоригоор далимдуулаад эрх мэдэлтэнгүүд ямар ч луйвар хийх бололцоотой болчихлоо.

-Сүүлийн үед ардчиллын зарчим бүхий л салбарт алдагдах боллоо. Ялангуяа улс төрийн хүрээнд энэ асуудал нэлээд мэдрэгдэж байна.  Та юу гэж бодож байна?

-Ардчилал Де Юре байхгүй болсон. Тодруулбал, ардчилал хуулиар зөвшөөрөгдөж баталгаажсан институт биш боллоо. Одоо Төрийн гурван өндөрлөг хүссэнээ гэмт хэрэгтэн болгож шоронд хийх бололцоотой боллоо, хүссэнээ сонгогдох эрхгүй болгох боломж бүрдлээ.  Хүссэнээ чөлөөтэй үгээ хэлснийх нь төлөө ялладаг боллоо. Монгол  Улсын иргэдийн эрх, эрх чөлөө нь төрийн гурван өндөрлөгийн хүсэл зоригоор хязгаарлагдлаа. Дахин нэг зүйлийг хэлмээр байна. Монголд Ардчилал Де Юре байхгүй болсны нотолгоо нь Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр сонгогдох эрхгүй болсон явдал. Мөн Ерөнхий сайд асан М.Энхсайхан гэм зэмгүй байж ялтан болсон явдал юм.

-Өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард эрх баригчдын баталсан Сонгуулийн хуульд Үндсэн хуулийн зөрчилтэй олон заалт орсон байна.  Наад зах нь татварын өртэй байсан ч  нэр дэвших боломжгүй гэжээ.   Энэ асуудлаар байр сууриа илэрхийлэхгүй юу? 

-1930-аад оны үед феодал ангийн төлөөлөгч, нударган баячууд, хөрөнгөлөг иргэд, үндэсний үзэлтэй сэхээтнүүдийг сонгуульд оролцуулахгүй гэсэн хууль гаргаж байсан юм. Энэ байдал эргэн сэргэж байна. Одоо удахгүй гучин гэр бүлийн хүүхдийг сонгуульд оруулахгүй, баячуудын хүүхдийг сонгуульд оруулахгүй, эцэг эх нь ял авсан хүмүүсийн үр хүүхэд сонгуульд орохгүй гэх мэтийн хязгаарлалтууд хуульд ороход гайхахааргүй боллоо л гэж харж байна.

 -Тэр дээр Үндсэн хуулиар олгогдсон эрх, эрх чөлөөгөө эдэлж чадахгүй байна гэсэн. Энэ сарын 25-наас  Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт хүчин төгөлдөр болж байна.  Энд нөгөө ардчилсан зарчим маань хэр сууж өгсөн бол?

-Юуны өмнө Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт нь Монголын ард түмэнд Үндсэн хуулийг Засгийн газар нь мөрдөхгүй байж болно гэдгийг харуулж байна. Уг нь хүчин төгөлдөр болсон Үндсэн хуулиар засгийн газрын гишүүд нь Их хурлын гишүүн байх ёсгүй гэж хатуу хорьсон.

Гэтэл Засгийн газар түүнийг үл тоомсорлож байна. Засгийн газар нь өөрөө Үндсэн хууль зөрччихөөд, ард түмнээсээ хууль дагаж мөрдөхийг шаардах эрхгүй. Одоо иргэд Үндсэн хуулиа биелүүлэхгүй байхад Үндсэн хуулиа биелүүлээч ээ гэж хууль хяналтын байгууллага шаардах эрхгүй. Яагаад гэвэл Үндсэн хууль зөрчих үлгэр дуурайллыг Засгийн газар өөрөө үзүүлсэн учир. Үүгээрээ Засгийн газар өөртөө ямар аюул тарьж байгаагаа ойлгохгүй байгаа нь инээдэмтэй байна.

Эх сурвалж:  “Зууны мэдээ” сонин

2020.5.28  ПҮРЭВ № 105 (6330)

 

Sonin yum
Nambatai baival zugeer dee. Baatar mini
“Монгол улс – ардчиллын баян бүрд” сэдэвт Олон улсын бага хурал

Ардчиллын замаар 34 жил замнаж буй Монгол Улсын хөгжлийн ололт амжилт, алдаа оноо, олон улсын хэмжээнд түгээх сургамжийн талаар “Монгол улс – ардчиллын баян бүрд” сэдэвт Олон улсын бага хурлаар онцлон хэлэлцлээ.

8 цаг 8 мин
“Зүрхэнд шивнэсэн үг”-ийн О.Бат-Өлзий

“Polit.mn” сайт “Төрсөн өдөр”  буландаа дөрөвдүгээр сарын 26-нд төрсөн өдөр нь тохиож буй гавьяат жүжигчин О.Бат-Өлзийгийн тухай онцолж байна.

8 цаг 32 мин
Шунхлай Группийн 7878 ажилтны нэрийн дансанд АПУ ХК-ийн 3,1 сая ширхэг хувьцаа байршиж дуусжээ

Шунхлай Групп 30 жилийнхээ хүрээнд өнөөдрийн үнэ цэнийг бүтээлцэж буй нийт хамт олондоо А

8 цаг 36 мин
Хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, томоохон төсөл хэрэгжүүлэх санал, санаачилгыг дэмжихээ талууд нотлов

Хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, томоохон төсөл хэрэгжүүлэх санал, санаачилгыг дэмжихээ талууд нотлов

14 цаг 46 мин
Элчин сайд нарын асуудлыг хаалттай горимоор хэлэлцэж байна

Элчин сайд нарын асуудлыг хаалттай горимоор хэлэлцэж байна

14 цаг 48 мин
МЕТА компанийн төлөөлөгчид улс төрийн намуудад сургалт, мэдээлэл хийв

Иргэдийн улс төрийн эрх, эрх чөлөөг хангаж, хамгаалах, сонгуулийн боловсрол мэдлэ

18 цаг 38 мин
Амьдрал яагаад үзэсгэлэнтэй вэ гэж үү?

Бэрхшээл сорилт бүрийн ард бэлэг бэлдсэн байдгаараа амьдрал үзэсгэлэнтэй.

18 цаг 43 мин
Төр хөдөлж эхэлтэл тэдний эрхийг Г.Жамъян сэтгүүлч “манасан”

Дэд бүтцийн сайдын үүрэг гүйцэтгэгч С.Зоригийг 26 жилийн өмнө онц хэрцгийгээр хөнөөсөн хэргийг тойрсон ноцтой ү

18 цаг 48 мин
IDU: Монголын ардчилал нэн эгзэгтэй “саарал” түвшинд байна

Азийн цээжинд  ардчиллын баян бүрд болж олон улсад жишиг  болж байсан Монгол Улсад ардчил

18 цаг 53 мин